Hurmuz bo‘g‘ozi endi dunyodagi eng xavfli yo‘nalishmi?

Hurmuz bo‘g‘ozidan o‘tish narxi 40 million dollarga yetmoqda.

Hurmuz bo‘g‘ozi neft tashish uchun dunyodagi eng xavfli yo‘nalishlardan biri bo‘lib qolmoqda. Xavfsizlik bilan bog‘liq tavakkalchiliklar ortishi natijasida dengiz tashuvi kompaniyalarining xarajatlari keskin ko‘paygan.

Eron Islom Inqilobi Qo‘riqchilari korpusi tomonidan hujumga uchrash xavfi tufayli kemalar yuqori miqdorda sug‘urta va ma’muriy to‘lovlarni amalga oshirmoqda. Shu sababli kompaniyalar tobora ko‘proq VLCC — juda katta neft tashuvchi supertankerlardan foydalanmoqda.

Bunday tankerlar Fors ko‘rfazida neft yuklab, Hurmuz bo‘g‘ozi orqali Arab dengiziga chiqadi. Keyin neft kichikroq tankerlarga taqsimlanadi.

Ma’lumotlarga ko‘ra, bitta supertankerning Hurmuz bo‘g‘ozi orqali bir marta o‘tishi 40 million dollargacha tushishi mumkin. Transport xarajatlari esa bir barrel neft uchun 15–20 dollar atrofida. Shunga qaramay, kompaniyalar neft Fors ko‘rfazida qolib ketmasligi uchun bu xarajatlarga rozi bo‘lmoqda.

Xavfli hududda ishlayotgan ekipaj a’zolari uchun to‘lovlar ham sezilarli darajada oshgan. The Wall Street Journal ma’lumotlariga ko‘ra, bir necha kun davom etadigan borish-qaytish reysi uchun ayrim dengizchilarga 25 ming dollargacha bonus to‘lanmoqda.

Ayrim oddiy dengizchilar bunday mablag‘ni odatda bir yil davomida ishlab topadi. Ekipaj a’zolari urush hududida hatto ikki yoki uch baravar yuqori haq olayotganini bildirgan.

Xavf esa realligicha qolmoqda. Britaniyaning UKMTO ma’lumotlariga ko‘ra, 28 sentyabrdan buyon yettita kema hujumga uchragan, ikki nafar dengizchi jarohatlangan, yana bir dengizchi halok bo‘lgan.

Xavfni kamaytirish maqsadida tankerlar asosan tungi vaqtda, chiroqlar o‘chirilgan holda va aloqa vositalaridan minimal foydalangan holda harakatlanmoqda. GPS tizimlarida uzilishlar va xalaqitlar kuzatilgani sababli kapitanlar ba’zan radar va vizual oriyentirlar — orollar hamda qirg‘oq chizig‘i orqali yo‘nalish olishga majbur bo‘lmoqda.

Doimiy xavf va kuchli psixologik bosim ekipajlarga ham ta’sir ko‘rsatmoqda. Ma’lumotlarga ko‘ra, ayrim kemalarda hatto bir reysdan so‘ng ekipajning yarmi ishdan bo‘shagan. Yuqori miqdordagi bonuslar esa yangi xodimlarni jalb qilishning asosiy vositalaridan biriga aylanmoqda.