E. Aripov: Markaziy Osiyo dunyo bilan hamkorlikning yangi modelini shakllantirmoqda

Xiva shahrida "Markaziy Osiyo - Germaniya" birinchi ekspertlar forumining ochilishi bo‘lib o‘tdi, bu mintaqalararo muloqotni rivojlantirish va Markaziy Osiyo mamlakatlari va Germaniya o‘rtasidagi hamkorlikning yangi arxitekturasini shakllantirishda muhim voqea bo‘ldi.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti tomonidan K. Adenauer va F. Ebert jamg‘armalari bilan hamkorlikda tashkil etilgan tadbir ekspert doiralari, xalqaro tashkilotlar va yetakchi tahliliy markazlar vakillarini birlashtirib, hamkorlikni chuqurlashtirishga o‘zaro qiziqish yuqori ekanligini tasdiqladi.

Ochilish marosimida so‘zga chiqqan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Strategik va mintaqalararo tadqiqotlar instituti direktori Eldor Aripov forumni tarixan nemis xalqi bilan bog‘liq bo‘lgan Xiva shahrida o‘tkazishning ramziy ma’nosiga e’tibor qaratdi. Uning ta’kidlashicha, XIX asrdayoq mintaqada nemis mennonitlari jamoasi shakllanib, Xorazm rivojiga, jumladan, ilg‘or texnologiyalarni joriy etish, hunarmandchilikni rivojlantirish, suratga olish va kino san’atini rivojlantirishga katta hissa qo‘shgan. "Ushbu tarixiy tajriba madaniyat va bilim birlashgan joyda rivojlanish muqarrar ravishda sodir bo‘lishini aniq ko‘rsatib turibdi", deya ta’kidladi u.

Zamonaviy kun tartibiga o‘tar ekan, E. Aripov "Markaziy Osiyo - Germaniya" formati ishga tushirilishi mintaqada kechayotgan chuqur transformasiya jarayonlarining mantiqiy ifodasi ekanligini ta’kidladi. SMTI direktori fikricha, "Markaziy Osiyo bugungi kunda o‘zining global jarayonlar chekkasidagi avvalgi maqomini Yevroosiyoda jadal rivojlanayotgan iqtisodiy faollik va kooperasiya markazi roliga ishonch bilan o‘zgartirmoqda."

E. Aripovning so‘zlariga ko‘ra, mintaqa mamlakatlarining yalpi ichki mahsuloti allaqachon 400 milliard dollardan oshgan, o‘rtacha yillik o‘sish sur’atlari esa qariyb 6 foizga yetmoqda, bu dunyodagi o‘rtacha ko‘rsatkichlardan sezilarli darajada yuqori. Bunday dinamika, uning ta’kidlashicha, mintaqalararo aloqalarning sifat jihatidan mustahkamlanishi — o‘zaro savdo, investisiyaviy faollikning o‘sishi va ishlab chiqarish kooperasiyasining rivojlanishi tufayli yuzaga keldi. "Mintaqa iqtisodiyoti tobora muvofiqlashtirilgan mexanizm sifatida faoliyat yuritmoqda," — dedi SMTI direktori transchegaraviy klasterlar shakllanishi va yagona ishlab chiqarish zanjirlari rivojlantirilayotganini ta’kidlab.

O‘zbekistonlik ekspert Markaziy Osiyoning global logistikadagi ahamiyati ortib borayotganiga alohida e’tibor qaratdi. E. Aripov ta’kidlaganidek, dengiz kommunikasiyalarining beqarorligi fonida Yevroosiyoning quruqlikdagi yo‘nalishlari yangi dolzarblik kasb etmoqda, mintaqa esa Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi barqaror transport aloqalarini ta’minlashda asosiy bo‘g‘inga aylanmoqda.

Uzoq muddatli o‘sish omillari haqida gapirar ekan, SMTI direktori mintaqaning demografik salohiyatini ham ta’kidladi. Uning hisob-kitoblariga ko‘ra, 2050-yilga borib Markaziy Osiyo aholisi 100 million kishiga yaqinlashadi, shu bilan birga mintaqa dunyodagi eng yosh mintaqalardan biri bo‘lib qolmoqda. "Bu shunchaki demografiya emas, balki texnologiya, ta’lim va innovasiyalarga bo‘lgan talabni shakllantiruvchi kuchli rivojlanish manbaidir," — dedi u.

Nutqda O‘zbekistonning mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlashdagi roliga alohida e’tibor qaratildi. E. Aripov ta’kidlaganidek, aynan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning izchil va uzoqni ko‘zlagan siyosati tufayli Markaziy Osiyoda mutlaqo yangi muhit — ishonch, yaxshi qo‘shnichilik va ochiqlik muhiti shakllandi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu mintaqaning teng huquqlilik, manfaatlar muvozanati va uzoq muddatli strategik qarashlarga asoslangan tashqi hamkorlar bilan o‘zaro munosabatlarning yanada yetuk modeliga o‘tishda asosiy omil bo‘ldi.

Shu nuqtai nazardan, Germaniya mintaqadagi asosiy sherik sifatida qaraladi. E. Aripov Berlin Yevropa Ittifoqining Markaziy Osiyoga nisbatan hozirgi siyosatini shakllantirishda muhim rol o‘ynaganini, tegishli Yevropa Ittifoqi strategiyasini ishlab chiqish va yangilashni boshlaganini eslatdi. "Bugungi kunda Germaniya mintaqadagi Yevropa ishtirokining me’morlaridan biridir", deb ta’kidladi u.

Ikki tomonlama munosabatlar haqida gapirar ekan, SMTI direktori ularning barqaror ijobiy dinamikasini qayd etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, 2025-yil yakuniga ko‘ra, O‘zbekiston va Germaniya o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 1 milliard dollardan oshdi, qo‘shma investisiya loyihalari portfeli esa 10 milliard dollardan oshdi. Mamlakatda Germaniya kapitali ishtirokidagi ikki yuzdan ortiq korxona faoliyat yuritmoqda, bunda hamkorlik tobora texnologik sheriklik tomon siljib bormoqda. "Germaniyadan yetkazib berilayotgan mahsulotlarning qariyb 55 foizi yuqori texnologiyali uskunalar va muhandislik yechimlaridan iborat bo‘lib, bu iqtisodiyotlarimizning bir-birini to‘ldirishini ko‘rsatadi," — dedi E. Aripov.

SMTI direktori mashinasozlik, kimyo va elektrotexnika sanoatini rivojlantirish uchun alohida sharoitlarga ega ixtisoslashtirilgan sanoat zonalarini tashkil etish, muhim mineral resurslarni birgalikda o‘zlashtirish va qayta ishlash, inson kapitali va mehnat harakatchanligi mexanizmlarini rivojlantirish, ekologiya va suv resurslari sohasidagi hamkorlikni chuqurlashtirish, shuningdek, raqamli iqtisodiyot va axborot texnologiyalari sohasida hamkorlikning tizimli modelini shakllantirishni kelgusidagi hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlari sifatida qayd etdi.

SMTI direktori qayd etganidek, Germaniyaning texnologik salohiyati va Markaziy Osiyoning resurs, demografik va logistika bazasi sinergiyasi uzoq muddatli va barqaror hamkorlikni yo‘lga qo‘yish uchun noyob sharoit yaratadi. "Gap shunchaki hamkorlik haqida emas, balki texnologiyalar va resurslar, investisiyalar va inson kapitali birlashadigan o‘zaro hamkorlikning yangi arxitekturasini birgalikda shakllantirish haqida bormoqda," — dedi u.

Uchrashuv yakunida E. Aripov Xiva forumi muntazam ekspertlar muloqoti, professional aloqalarni mustahkamlash va Markaziy Osiyo va Germaniya o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirishga qo‘shimcha turtki beradigan yangi tashabbuslarni ishlab chiqish uchun boshlang‘ich nuqta bo‘lishiga ishonch bildirdi.

Ushbu forumning O‘zbekistonda o‘tkazilishi mamlakatning strategik yechimlarni ishlab chiqish va xalqaro ekspertlar hamkorligini rivojlantirish uchun asosiy maydon sifatidagi mavqeini mustahkamlashini tasdiqlaydi. Uning natijalari ko‘p tomonlama hamkorlikni yanada kengaytirish uchun mustahkam poydevor yaratadi.