Demokratlar Trampning qo‘l-oyog‘ini bog‘lamoqda: Moskva va Tehronni nima kutmoqda?

Kongressda demokratlarning g‘alaba qozonishi Trampning tashqi siyosiy imkoniyatlarini cheklash xavfini tug‘dirmoqda. Nega Moskva Vashington bilan kelishuvga erishish imkoniyatini yo‘qotishi, Tehron esa manyovr qilish uchun maydonga ega bo‘lishi mumkin?

Oraliq saylovlarda demokratlarning g‘alabasi va Kongressning har ikki palatasida ko‘pchilik o‘rinni qo‘lga kiritishi Trampning o‘z prezidentlik muddatining qolgan ikki yilida ichki va tashqi kun tartibini amalga oshirishini qiyinlashtiradigan yangi siyosiy konfigurasiyani shakllantirmoqda.

2027 yilning 3 yanvarida Kongressning yangi tarkibi ish boshlaganidan so‘ng, demokratlar Oq uy siyosatini nazorat qilish va ma’muriyatning qaror qabul qilish jarayonini cheklash uchun kengroq imkoniyatlarga ega bo‘ladi. Shunda Kongressdagi kuchlar taqsimotining Amerika strategiyasi yo‘nalishini o‘zgartirishi yoki avvalo Trampning uni amalga oshirish imkoniyatlarini cheklashi ayon bo‘ladi.

Biroq, Kongressdagi kuchlar muvozanatining o‘zgarishi prezidentni uning tashqi siyosatdagi vakolatlaridan mahrum qilmaydi. Oq uy diplomatik aloqalar, ikki tomonlama muzokaralar va ijro hokimiyati vakolatiga kiruvchi qarorlarni qabul qilishda manyovr qilish imkoniyatini saqlab qoladi. Demokratlarning g‘alabasi AQShning tashqi siyosiy kursi avtomatik ravishda o‘zgarishini anglatmaydi, lekin Trampga o‘z yo‘nalishini olib borish qiyinlashadigan yangi siyosiy vaziyatni yaratadi.

Kongressdagi ko‘pchilik o‘rinning demokratlarga o‘tishi Rossiya-Ukraina urushining kelajagi va Vashingtonning Moskva bilan diplomatik aloqalari uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Ukrainaga harbiy yordamni moliyalashtirish, Rossiyaga qarshi sanksiyalarni saqlab qolish va ehtimoliy tinchlik bitimi shartlari Kongressning yangi tarkibi va Oq uy o‘rtasidagi qarama-qarshilikning asosiy mavzularidan biriga aylanishi mumkin.

Demokratlarning Kongressda ko‘pchilikni qo‘lga kiritishi Vashington tomonidan Kiyevni siyosiy qo‘llab-quvvatlashning kuchayishini anglatishi mumkin. Demokratlar umuman olganda Ukrainaga harbiy va moliyaviy yordamni davom ettirish, shuningdek, Moskvaga iqtisodiy va diplomatik bosimni saqlab qolish tarafdori.

Ammo, Kongressdagi siyosiy muvozanatning o‘zgarishi Ukrainaning qisqa vaqt ichida o‘ziga kerakli harbiy imkoniyatlarni olishini bildirmaydi. Patriot havo hujumidan mudofaa tizimlari uchun raketalar va o‘q-dorilarni yetkazib berish faqat moliyalashtirish bo‘yicha qarorlarga bog‘liq emas. Jahondagi o‘q-dorilar zaxiralarining cheklanganligi va mudofaa sanoatining ishlab chiqarish imkoniyatlari frontga qo‘shimcha yordam yetib borishini sekinlashtirishi mumkin.

Shuning uchun siyosiy iroda va real harbiy imkoniyatlar o‘rtasidagi tafovut Ukrainani qo‘llab-quvvatlash samaradorligini belgilovchi asosiy omillardan biri bo‘lib qoladi.

Shu bilan birga, asosiy strategik noaniqlik shundan iboratki, Kongressdagi kuchlar muvozanatining o‘zgarishi Trampning Moskva bilan muzokaralar diplomatiyasiga qanday ta’sir qiladi. Ukrainadagi urushni tugatish Trampning ikkinchi prezidentlik muddatidagi tashqi siyosat ustuvorliklaridan biridir. Vashington uch tomonlama muzokaralar mexanizmini qayta tiklashga urinib, ham Moskva, ham Kiyev bilan diplomatik aloqalarni davom ettirmoqda.

Demokratlarning Kongressni nazorat qilishi bu jarayonda Oq uyning manyovr qilish maydonini toraytirishi mumkin. Rossiya bilan ehtimoliy kelishuvning siyosiy va iqtisodiy shartlari uchun Kongressning qo‘llab-quvvatlashiga erishish ancha qiyinlashishi mumkin. Bu Trampning Putin bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri muzokaralar olib borishiga to‘sqinlik qilmaydi, biroq ehtimoliy kelishuvlarni amalga oshirishni va ularni barqaror siyosiy yechimga aylantirishni qiyinlashtiradi.

Bu yerda vaqt omili ham muhim rol o‘ynaydi. Kongressning amaldagi tarkibi 2027 yilning 3 yanvarida yangi qonunchilik davri boshlangunga qadar ishlashda davom etadi. Ushbu sanagacha Tramp ma’muriyati Rossiya-Ukraina muzokaralarida siljishga erishishga hamda ehtimoliy kelishuvlar uchun siyosiy va huquqiy asos yaratishga urinib ko‘rishi mumkin. Vashingtondagi kuchlar muvozanatining o‘zgarishi Trampga bosimni kuchaytirib, uni muzokaralar jarayonini tezlashtirishga undashi mumkin.

Demokratik ko‘pchilik Tramp ma’muriyati uchun Rossiyaga nisbatan sanksiyalarni yumshatish va Moskva bilan iqtisodiy munosabatlarni normallashtirish masalalarida qo‘shimcha to‘siqlar yaratishi mumkin. Garchi demokratlar umuman olganda Rossiyaga nisbatan qattiqroq yondashuv tarafdori bo‘lsa-da, sanksiya bosimi siyosati Respublikachilar partiyasi ichida ham sezilarli yordamga ega.

Demak, bu masala nafaqat partiyalararo raqobat, balki Vashingtonda Rossiyani qanday qabul qilish va undan kelayotgan strategik tahdidlarni baholash bilan ham bog‘liq.

Kongress tomonidan nazoratning kuchayishi Trampning Rossiya yo‘nalishi bo‘yicha maxsus vakillari — Stiv Uitkoff va Jared Kushnerning faoliyatini yanada diqqat bilan o‘rganishga olib kelishi ham mumkin.

Demokratlar Oq uyning Moskva bilan muzokaralarining shaffofligini va ularning tijoriy manfaatlar bilan ehtimoliy aloqalari mavjudligini shubha ostiga olishi mumkin. Xususan, saylovoldi kampaniyasi davomida senator Jon Ossoff Uitkoff va Kushner Rossiya bilan muzokaralardan «LUKOYL» aktivlarini Tramp atrofidagi tadbirkorlarga sotish uchun foydalanishga uringanini da’vo qilgan edi.

Bu ayblovlarning Kongress kun tartibiga olib chiqilishi muzokaralar olib boruvchi jamoaning siyosiy imkoniyatlarini cheklabgina qolmay, Vashington va Moskva o‘rtasidagi iqtisodiy munosabatlarni normallashtirish masalasini yanada bahsli qilib qo‘yishi mumkin.

Ushbu jarayonlarning barchasi urushni tartibga solish atrofida ikki qarama-qarshi siyosiy tendensiyani shakllantirmoqda. Bir tomondan, Tramp nizoni tugatish, aniq tashqi siyosiy muvaffaqiyatga erishish va Rossiya bilan munosabatlarni qayta ko‘rib chiqishga intilmoqda. Boshqa tomondan esa — demokratlar Kongress imkoniyatlaridan foydalanib, Moskvaga bosimni saqlab qolish va ehtimoliy kelishuv shartlarini nazorat qilish niyatida.

Demokratlarning g‘alabasi Trampning muzokaralar diplomatiyasini qiyinlashtirishi, Ukrainaga yordam hajmiga va Rossiya-Amerika munosabatlarini normallashtirish istiqbollariga ta’sir qilishi mumkin.