Global turizm sanoatining murakkab mexanizmlari: Mayamidagi o‘zbek eksperti bilan tahliliy suhbat

Bugungi shiddatli globallashuv davrida turizm va ovqatlanish industriyasi shunchaki xizmat ko‘rsatish sohasi emas, balki ulkan iqtisodiy quvvat va madaniyatlararo muloqot maydoniga aylandi. Ayniqsa, AQSh kabi ushbu sohada dunyo yetakchisi bo‘lgan davlatlarda boshqaruv tizimini o‘rganish har bir mutaxassis uchun ulkan professional maktabdir. Bugun biz Janubiy Koreyada akademik poydevor qurib, ayni damda Floridaning eng nufuzli kurort shaharlaridan biri Mayamida xalqaro tajriba orttirayotgan mutaxassis Akmaljon Jalolov bilan sohaning ichki dinamikasi va global trendlari haqida suhbatlashamiz.

— Akmaljon, suhbatimizni professional trayektoriyangizning boshlang‘ich nuqtasidan boshlasak. Andijondan boshlangan intilishlaringiz qanday qilib sizni Janubiy Koreya orqali global maydonga olib chiqdi?

— Bilasizmi, professional yo‘l har doim ham chiziqli bo‘lmaydi. Men oliy ma’lumotli insonlar muhitida voyaga yetganman, ota-onam ta’limga juda jiddiy e’tibor berishardi. Yoshligimdan dunyoni ko‘rish va turli madaniyatlarni tadqiq qilishga bo‘lgan sarguzasht ishtiyoqi menda kuchli edi. Shu sababli, xalqaro miqyosdagi oliygohlarga intildim. Kanada va Singapur universitetlaridan ham takliflar bor edi, biroq Janubiy Koreyaning Sejong universiteti menga 70 foizlik grant taqdim etgani va u yerdagi ta’lim tizimining qat’iy intizomi sababli tanlovim Koreyada to‘xtadi.

Dastlab, o‘sha davr talabiga ko‘ra, Computer Science (IT) yo‘nalishida o‘qishni boshladim. Ammo bir yildan so‘ng tushunib yetdimki, algoritmlar va monitor qarshisidagi soatlar mening kirishuvchan tabiatimni cheklab qo‘yayotgandi. Men insonlar bilan jonli muloqotda bo‘lishni, ularning psixologiyasini tushunishni va mehmondo‘stlik san’ati orqali qiymat yaratishni istardim. Shunda dadil qaror qabul qildim: o‘qishimni “Hospitality, Tourism and Food Service Management” yo‘nalishiga o‘tkazdim. Shu bilan birga, biznes jarayonlarini chuqur tahlil qilish uchun “Business Administration”ni ham qo‘shimcha yo‘nalish sifatida tanladim. Bu shunchaki soha almashtirish emas, balki o‘z tabiatimga mos professional poydevor qurish edi.

— Siz xizmat ko‘rsatish sohasida eng quyi pog‘onadan boshlab boshqaruv darajasigacha ko‘tarilgansiz. Bu “vertikal yuksalish” jarayoni sizga rahbar sifatida qanday fundamental saboqlarni berdi?

— Bu yo‘l menga rahbarlik — bu buyruq berish emas, balki jarayonni ichkaridan his qilish ekanini o‘rgatdi. Seulda o‘qish davomida moliyaviy mustaqil bo‘lish va sohani “oshxonasi”dan o‘rganish uchun fransuz restoraniga oddiy “Kitchen Porter” bo‘lib kirdim. Bilasizmi, xalqaro standartlarda rahbarlik darajasiga chiqish uchun avval eng quyi mehnatning og‘irligini bilish shart. O‘sha paytdagi shefim dunyoga mashhur Gordon Ramzeyning shogirdi edi. Undagi qattiqqo‘llik va tartib-intizom meni hayratda qoldirgan. U yerda mehmondo‘stlik shunchaki jilmayish emas, balki har bir harakat soniyalarda o‘lchanadigan matematik aniqlikdagi mexanizm edi.

Oshxonada idish yuvishdan boshlab, “Commis Chef”, “Line Chef”, keyinchalik “Sous Chef” va nihoyat “Head Chef” hamda restoran boshqaruvchisi darajasiga yetdim. Bu jarayon menga beshta oltin qoidani o‘rgatdi: sabr, qanoat, iroda, itoat va shijoat. Agar siz oddiy xodimning ish yukini, oshxonadagi bosimni his qilmasangiz, hech qachon samarali boshqaruvchi bo‘la olmaysiz. Bugun men xalqaro jamoani boshqarayotganimda, har bir xodimning vazifasini mukammal bilishim menga vaziyatni to‘liq nazorat qilish imkonini beradi.

— Seulda nafaqat boshqaruvni qo‘lga olganingiz, balki restoranlarning brend sifatini oshirishda ekspert sifatida qatnashganingiz haqida eshitganmiz. Bu jarayon qanday kechgan edi?

— To‘g‘ri ta’kidladingiz. Faoliyatim davomida bir nechta restoranlarda nafaqat Head Chef va menejer sifatida ishladim, balki ularning umumiy konsepsiyasini yaxshilash bo‘yicha ekspertlik qildim. O‘sha paytda asosiy e’tiborimni taomlarning vizual estetikasini va xizmat ko‘rsatish sifatini yangi bosqichga olib chiqishga qaratganman.

Xususan, menyudagi taomlarni bezatish, ularni mijozga nafaqat mazali, balki “Michelin style”da — dekorativ va yuqori san’at darajasida taqdim etish tizimini joriy qildim.

Bu jarayonda taomning sifatini vizual ko‘rinish bilan uyg‘unlashtirish restoranlarning reytingiga ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. To‘g‘risi, oradan qariyb sakkiz-to‘qqiz yil o‘tganligi sababli o‘sha paytda konsalting bergan ba’zi kichik nuqtalarning nomlari bugun yodimda yo‘q, lekin ularda joriy qilganimiz — taomga san’at asari sifatida qarash falsafasi mening bugungi professional uslubimning poydevori bo‘lib qolgan. Bu tajriba menga bitta narsani o‘rgatdi: har qanday oddiy oshxonani to‘g‘ri vizual yondashuv va sifat nazorati orqali yuqori darajadagi brendga aylantirish mumkin.

— Mayami — jahon turizmining “benchmark” shaharlaridan biri. U yerdagi “Sole Miami, A Noble House Resort” kabi nufuzli mehmonxona tizimida ishlash davomida Amerika mehmondo‘stlik sanoatining qaysi jihatlari sizni ko‘proq hayratda qoldirdi?

— AQShga, aniqrog‘i Floridaga kelishim tasodif emas, balki akademik mehnatim natijasi bo‘ldi. Sejong universitetidagi yuqori baholarim va Computer Systems Institute (CSI) tomonidan berilgan “Academic Honor Society” a’zoligi menga Mayami eshiklarini ochdi. Amerika mehmondo‘stlik tizimining siri — “proaktivlik” va ma’lumotlar bilan ishlashda. Biz mijozning nimanidir so‘rashini kutmaymiz, balki uning ehtiyojini u hali his qilmasidanoq bashorat qilamiz.

“Sole Miami”da turizmning eng yuqori namunalarini ko‘rdim: bu yerda har bir detal, mijoz bilan muloqotdagi tana tilidan tortib, kutilmagan vaziyatlarda yechim topish tezligigacha qat’iy professional standartlar asosida ishlaydi. Meni hayratda qoldirgan narsa — mehnatga bo‘lgan munosabat. Ish beruvchilar mening harakatlarimni “a’lo” deb baholashdi va buni shunchaki so‘zda emas, balki kutilmagan qimmatbaho rag‘batlar bilan tasdiqlashdi. Bu shuni ko‘rsatadiki, Amerika tizimida natija va fidoyilik hamisha munosib baholanadi.

— Global ekspert sifatida ayting-chi, bugungi kunda ovqatlanish industriyasida iste’molchilar xulq-atvori qanday o‘zgarmoqda va bu biznes strategiyalariga qanday ta’sir qilmoqda?

— Hozirgi iste’molchi shunchaki “to‘yish” uchun restoraniga bormaydi. Ular “tajriba” va “hikoya” (storytelling) qidirmoqda. Bugungi kunda ovqatlanish industriyasi gastronomiya, texnologiya va estetika chorrahasida turibdi. Odamlar taomning tarkibi qanchalik sog‘lom ekanligi va uning qanday yetkazib berilishiga juda katta ahamiyat berishmoqda.

Biznes nuqtai nazaridan bu shuni anglatadiki, biz endi faqat menyu ustida emas, balki brendning emosional intellekti ustida ishlashimiz kerak. Masalan, AQShda “farm-to-table” (fermadan dasturxongacha) konsepsiyasi yoki ekologik barqarorlik mijoz sadoqatini belgilovchi asosiy omillarga aylangan. Agar sizning biznesingiz mijozga ma’lum bir ijtimoiy yoki estetik qiymat bera olmasa, raqobatda yutqazasiz.

— O‘zbekiston turizm salohiyati haqida gapirganda, ko‘pincha tarixiy obidalarni tilga olamiz. Biroq, xalqaro standartlar nuqtai nazaridan bizga servis arxitekturasida nima yetishmayapti deb o‘ylaysiz?

— Savolingiz juda o‘rinli. Bizning eng kuchli tomonimiz — samimiylik va tabiiy mehmondo‘stlik. Biroq, xalqaro bozorda “professional servis” va “shaxsiy mehmondo‘stlik” o‘rtasida farq bor. Bizga servisni tizimlashtirish, ya’ni “servis arxitekturasi” yetishmayapti. Bu degani, mijoz mehmonxonaga kirganidan to chiqib ketguniga qadar har bir “kontakt nuqtasi” standartlashtirilgan bo‘lishi kerak.

Biz ko‘pincha kayfiyatga tayanib xizmat ko‘rsatamiz, lekin xalqaro standartlarda servis xodimning kayfiyatiga bog‘liq bo‘lmasligi shart. AQShda o‘rganganim shuki, har bir xatti-harakatning o‘z algoritmi bor. O‘zbekiston turizmini dunyo darajasiga olib chiqish uchun biz milliy samimiyligimizni mana shu qat’iy xalqaro boshqaruv protokollari bilan birlashtirishimiz kerak. Shunda biz nafaqat tarixiy obidalarimiz, balki yuqori darajadagi xizmatimiz bilan ham raqobatlasha olamiz.

— Sizning kelajakdagi orzuingiz — “Ona Vatanim — O‘zbekiston” brendi ostida global restoranlar tarmog‘ini ochish. Bu loyihani boshqaruv va marketing nuqtai nazaridan qanday qilib muvaffaqiyatli qilish mumkin?

— Bu loyihaning zamirida o‘zbek oshxonasini global “fine dining” (yuqori darajadagi servis) darajasiga ko‘tarish yotadi. Men Seul, Dubay va Mayami kabi shaharlarda bu brendni ochishni rejalashtirayotganimda, asosiy urg‘uni marketing va menejment sinteziga qarataman. “My beloved country Uzbekistan” shunchaki restoran emas, balki o‘zbek madaniyatining zamonaviy interpretasiyasi bo‘lishi kerak.

Marketing nuqtai nazaridan, biz milliy taomlarimizni xalqaro mijozning didiga va estetik talablariga moslab “re-paking” (qayta qadoqlash) qilishimiz zarur. Masalan, palovni taqdim etishda uning tarixini, ingrediyentlarining shifobaxsh xususiyatlarini zamonaviy uslubda tushuntirib bera olishimiz kerak. Menejmentda esa, men Amerikada o‘rgangan “Service Excellence” tizimini qo‘llayman. Maqsad — mijozga shunchaki ovqat berish emas, balki uni O‘zbekistonning boy madaniyati bilan professional darajada tanishtirishdir.

— Mehmondo‘stlik sohasiga endi kirib kelayotgan yosh mutaxassislarga professional ekspert sifatida qanday maslahat berasiz?

— Birinchi navbatda, tillarni o‘rganishdan to‘xtamang. Til — bu axborot va madaniyatga kirish kalitidir. Ikkinchidan, o‘z sohangizning eng “qora” ishidan uyalmang. Men Head Chef darajasiga chiqquncha minglab idishlarni yuvganman va bundan aslo afsuslanmayman. Bu sizga sohaning poydevorini o‘rgatadi.

Uchinchidan, akademik va amaliy bilimning balansini saqlang. Amaliyot tajriba beradi, lekin akademik bilim (Business Administration, Marketing) sizga strategik qarash va boshqaruv qobiliyatini beradi. Men o‘qish davomida stipendiyalar yutganim va CSI Honor Society kabi ilmiy jamiyatlarga a’zo bo‘lganim sababli bugun Mayamida mutaxassis sifatida qadrlanyapman. Yoshlarga aytar so‘zim: har doim o‘z ustingizda ishlang, dunyo standartlarini o‘rganing va o‘zligingiz bilan g‘ururlaning. Professionalizm chegara bilmaydi.

Mahbuba Hasanova suhbatlashdi.