Energetika sohasidagi loyihalarni jadallashtirish chora-tadbirlari muhokama qilindi

Prezident Shavkat Mirziyoyev yirik energetika loyihalarini amalga oshirish, energiya tizimi barqarorligini ta’minlash va energiya samaradorligini oshirish masalalari bo‘yicha yig‘ilish o‘tkazdi.

Tanqidiy tahlil ruhida o‘tgan yig‘ilishda qayd etilganidek, mamlakatimizda elektr energiyasi bo‘yicha jami generasiya quvvatlari 25,8 ming megavattga yetdi. Shundan quyosh, shamol va gidroenergetika 8 ming megavattni, ya’ni umumiy hajmning 31 foizini tashkil etmoqda. 2026 yilda elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmini 90 milliard kilovatt-soatga yetkazish rejalashtirilgan bo‘lib, bu 2020 yilga nisbatan 40 foiz o‘sish demakdir.

Joriy yilda iqtisodiy o‘sish hamda tarmoqlarda ishlab chiqarish hajmlarining oshishi hisobiga elektr iste’moli yana 1 milliard kilovatt-soatga ortishi kutilmoqda. Shu munosabat bilan aholi va iqtisodiyot ehtiyojlariga mos ravishda energiya resurslarini uzluksiz yetkazib berish, tarmoqlarni yangilash, investisiyalarni ko‘paytirib, yirik loyihalarni o‘z vaqtida ishga tushirish birinchi navbatdagi vazifa sifatida belgilandi.

Bugungi kun holatiga ko‘ra, yoqilg‘i-energetika majmuidagi investisiya portfeli 133 ta loyihani qamrab olgan bo‘lib, umumiy qiymati 51,4 milliard dollarni tashkil etmoqda. Shundan 43 milliard dollarlik 73 ta yirik loyiha bo‘yicha tizimli yondashuv qilib, yil yakuniga qadar 6 ming 770 megavatt yangi quvvatlarni ishga tushirish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi. Bu 2,8 ming megavatt quyosh, 2,5 ming megavatt issiqlik, 470 megavatt shamol, 68 megavatt gidroenergetika quvvatlari hamda 884 megavatt energiya saqlash tizimlaridir.

Biroq ayrim loyihalarni kelishish va yer ajratish bilan bog‘liq jarayonlarda turli sustkashliklarga yo‘l qo‘yilayotgani oqibatida mavjud loyihalarni kengaytirish hamda yangilarini boshlash orqaga surilayotgani tanqid qilindi. Mutasaddilarga yer ajratish va toifasini o‘zgartirish ishlarini tezlashtirish topshirildi.

Umuman, joylarda energetikani rivojlantirish va energotejamkorlikni ta’minlashda Energetika vazirligi hamda hokimliklar yaqin hamkorlik va muvofiqlashuv asosida ishlashi zarurligi qayd etildi.

Loyihalarni amalga oshirishda mahalliy ishlab chiqaruvchilar va mahsulotlar ishtirokini yanada kengaytirish muhim ekani ta’kidlandi. 2025 yilda investisiya loyihalarida mahalliy komponent ulushi 737 million dollarni tashkil etgan bo‘lsa, 2026 yilda bu ko‘rsatkichni 1 milliard dollardan oshirish maqsad qilingan.

Jumladan, o‘tgan yili transformator ishlab chiqarish zavodi ishga tushdi. Joriy yilda yangi turdagi kabel va muftalarni, shamol elektr stansiyalari minoralari va parraklarini mahalliylashtirish loyihalarini ishga tushirish, energiya saqlash tizimlarini mahalliylashtirish loyihasini boshlash rejalashtirilgan.

Elektr energiyasini ishlab chiqarish hajmi ortayotgan sharoitda uni iste’molchilarga o‘z vaqtida yetkazib berish masalasi dolzarb ekani, lekin qo‘shimcha yuqori kuchlanishli magistral tarmoqlari qurilmasa, generasiya quvvatlarining iste’mol hajmidan oshib ketishi xavfi mavjudligi ko‘rsatib o‘tildi. O‘tgan yili elektr tarmoqlarini rivojlantirishga ajratilgan mablag‘larni o‘zlashtirish sur’ati yetarli emasligi qayd etildi.

Shu munosabat bilan yaqin yillarda jami 602 kilometr uzunlikdagi “Tolimarjon – So‘g‘diyona”, “Sirdaryo – Halqa” va “Qorako‘l – Nurobod” liniyalarini, 2030 yilga qadar “Yangi Angren – Namangan” tarmog‘i hamda “Namangan” nimstansiyasini qurish rejalari haqida axborot berildi. Toshkent shahrida 75 kilometr yuqori kuchlanishli tarmoqlar va 5 ta nimstansiya qurish, 69 kilometr tarmoq hamda 18 ta nimstansiyani modernizasiya qilish, 638 kilometr past kuchlanishli tarmoqlar va 161 ta transformator shoxobchalarini modernizasiya qilish topshirildi.

Qo‘shni davlatlar bilan energetika tizimlarini integrasiya qilish hisobiga vodiy viloyatlarida elektr ta’minotini yaxshilash rejalari ham muhokama qilindi. “Surxon – Puli-Xumri” yuqori kuchlanishli tarmog‘i va uning nimstansiyalari qurilishini jadallashtirish vazifasi qo‘yildi.

Energiya samaradorligi borasida hali ko‘p ishlar qilinishi shartligi qayd etildi.

Soha va tarmoqlarda 2026 yilda elektr 4 milliard 378 million kilovatt-soat elektr energiyasi, 2 milliard 840 million kub metr tabiiy gaz tejash uchun tizimli va manzilli choralar ko‘rish zarurligi ko‘rsatib o‘tildi. Yirik korxonalarda ishlab chiqarish hajmini o‘zgartirmasdan energiya sarfini kamida 10 foizga kamaytirish, tarmoqlar va ijtimoiy ob’ektlarda energiya samaradorligini oshirish uchun 200 million dollar resurs jalb etish choralari belgilandi.

Respublika hududlarida issiqlik va kogenerasiya markazlarini qurish dasturini ishlab chiqish va amalga oshirish topshirildi. Toshkent shahrining har bir tumanida bittadan kogenerasiya markazini tashkil etish ishlari davom ettiriladi, Yunusobod tajribasi asosida hududlarda 7 ta kogenerasiya markazlari quriladi. Issiqlik stansiyalari kuz-qish mavsumida barqaror ishlashini ta’minlash maqsadida ular uchun suyultirilgan gazni saqlash infratuzilmasini barpo etish masalasini o‘rganib, takliflar kiritish topshirildi.

Yig‘ilish yakunida Prezidentimiz strategik loyihalarni o‘z vaqtida ishga tushirish, magistral va taqsimlovchi tarmoqlarni jadal rivojlantirish, energiya samaradorligini oshirish yuzasidan qo‘shimcha topshiriqlar berdi.