Bir xil mahsulot, ikki xil narx: Surxondaryoda issiqxona yuritish Toshkentdan 2,5 baravar arzon tushadi

O‘zbekiston hududlari kesimida issiqxona samaradorligiga ta’sir qiluvchi asosiy omillar — bu quyosh nurlanishi (insolyasiya), tashqi harorat va isitishga ketadigan energiya sarfidir. Ilmiy tadqiqotlarga ko‘ra, aynan shu uchta faktor mahsulot tannarxining katta qismini belgilab beradi.

Qish oylarida tashqi harorat qanchalik past bo‘lsa, issiqxonani optimal (18–22°C) haroratda ushlab turish uchun shunchalik ko‘p energiya talab qilinadi. Masalan, Toshkentda yanvar oyida o‘rtacha harorat +6°C, Termizda esa +10,8°C ni tashkil qiladi. Bu farq kichikdek ko‘rinsa-da, isitish xarajatlarida geometrik o‘sishga olib keladi. Chunki har bir 1°C pasayish qo‘shimcha yoqilg‘i va energiya talab qiladi.

Shu sababli Toshkent viloyatida 1 tonna mahsulot tannarxi 11,9 mln so‘mga, Surxondaryoda esa 4,9 mln so‘mga aylanadi. Ya’ni qariyb 2,5 baravar farq kuzatiladi.

Surxondaryo, ayniqsa Termiz va Sherobod hududlari, yillik insolyasiya darajasi bo‘yicha respublikada yetakchi hisoblanadi. Ilmiy jihatdan bu — kun davomida fotosintez jarayoni faolroq kechishini, qo‘shimcha sun’iy yoritish ehtiyoji kamayishini, o‘simliklar o‘sishi tezlashishi va hosildorlik oshishini anglatadi. Natijada, energiya tejaladi va mahsulot tannarxi pasayadi.

Qolaversa, Surxondaryoda qishning nisbatan yumshoq o‘tishi issiqxonalarda isitish tizimlariga bo‘lgan yuklamani kamaytiradi, avariyaviy holatlar xavfini pasaytiradi, yil davomida uzluksiz ishlab chiqarish imkonini oshiradi. Bu esa issiqxona egalari uchun moliyaviy barqarorlikni ta’minlaydi.

Sherobod tumanida rejalashtirilayotgan 940 gektarli agropark aynan yuqori insolyasiya va qulay iqlimga ega hududda joylashgani bilan ahamiyatli. Bu loyiha issiqxona mahsulotlari tannarxini sezilarli darajada tushiradi, ichki bozorda narx barqarorligini ta’minlaydi va eksport salohiyatini oshiradi.

Agroklimatik resurslardan oqilona foydalanish — qishloq xo‘jaligida samaradorlikni oshirishning eng muhim yo‘llaridan biri. Surxondaryo misoli shuni ko‘rsatadiki, to‘g‘ri hudud tanlovi orqali xarajatlarni keskin kamaytirish, hosildorlikni oshirish va bozorda raqobatbardosh mahsulot yetishtirish mumkin.