Трамп нега Зеленскийни «келишиш»га чақирмоқда?

Трамп яна бир бор Зеленскийдан Украинадаги урушни тугатиш учун келишувга боришни талаб қилди. АҚШ президентининг айтишича, Путин келишувга тайёр, аммо Зеленский рад этмоқда ва бу Трампни ҳайратга солмоқда.

Бу — Эронда уруш бошланганидан кейин Трамп томонидан Зеленскийга қаратилган шунчалик тўғридан-тўғри талаб айтилган иккинчи баёнотдир.

Шу билан бирга, Трамп аллақачон икки марта Зеленскийнинг бу урушда америкаликлар учун фойдали бўлишга уринишларини — масалан, дронларга қарши кураш тажрибасини тақдим этишни — рад этди.

Бугун у буни жуда асабий тарзда билдирди:
«Бизга ёрдам керак бўлган энг сўнгги одам — бу Зеленский», — деди Трамп.

Шу тариқа у Киевнинг Эрондаги уруш билан боғлиқ икки асосий умидини йўққа чиқарди.

Биринчи умид — америкаликлар Украина ишланмаларига қизиқиб, эвазига «Patriot» тизимлари учун ракета етказиб беришни давом эттиради (ёки ҳатто ёрдамни кенгайтиради), деган фикр эди.

Иккинчи умид — Эрондаги уруш Трампнинг диққатини Украинадан чалғитади ва у Зеленскийни Анкориджда келишилган урушни тугатиш шартларини бажаришга ундашни тўхтатади, деган ҳисоб-китоб эди. Бу шартлар орасида Украина қўшинларини Донбассдан чиқариш масаласи ҳам бор. Ёки, аксинча, Путиннинг Эронга ёрдами сабаб Трамп унга босим ўтказади, Киевга эмас, деган умид ҳам бўлган.

Аммо кўриб турганимиздек, Трамп Зеленскийга келишувга бориш кераклигини эслатишни тўхтатмади. Аксинча, буни аввалгидан ҳам кескинроқ шаклда айтмоқда ва урушни тугатишга тўсқинлик қилаётган томон Путин эмас, балки Зеленский позицияси эканини таъкидламоқда.

Москвага босимни кучайтириш ҳақида ҳам гап йўқ. Аксинча, америкаликлар Россия нефтига қўйилган санкцияларни бекор қилди.

Трампнинг бундай сиёсат юритиш сабаби ҳақида аввал ҳам ёзилган: Эрондаги уруш шароитида Россиянинг жаҳон геосиёсий ҳисоб-китобларидаги аҳамияти ошмоқда, чунки у энергия ресурсларининг йирик етказиб берувчиларидан бири, айниқса Хитой учун. АҚШ эса Хитой билан кескин рақобат ҳолатида. Шунинг учун Трамп Путин билан келишувга эришишни истайди, токи Хитой ва Россия ўртасидаги антиамерикалик иттифоқ тўлиқ шаклланиб кетмасин.

Вашингтон учун бу ўйиндаги ставкалар жуда юқори. Шунинг учун Трамп Зеленскийга нисбатан шундай баёнотлар бермоқда.

Бироқ оддий чақириқлар Зеленскийга таъсир қилмаяпти. У «Анкоридж шартлари»га рози бўлишни ва Донецк вилоятидан қўшинларни олиб чиқишни истамаяпти. Шунинг учун асосий савол шундаки: Трамп Украина раҳбарияти позициясини ўзгартириш учун амалий босим чораларини қўллайдими?

Эрондаги уруш бошлангунча бундай чоралар кўрилмаган эди. Қурол-аслаҳа ва разведка маълумотлари етказиб бериш давом этган.

Бироқ ҳозир вазият ўзгаришни бошлади — ва Киев учун яхши томонга эмас.

Эрондаги урушнинг чўзилиши Киевга АҚШдан ПВО тизимлари учун ракета ва бошқа қурол-яроғлар етказиб бериш тўлиқ тўхтатилиши хавфини туғдирмоқда.

Россияга қарши санкцияларнинг бекор қилиниши Киевнинг Россия иқтисодиёти тез орада қулаши ҳақидаги умидларига жиддий зарба бермоқда ва «чарчаш урушини» давом эттиришни Украина учун янада хавфли қилади.

Европада ҳам энергия муаммолари фонида Россия билан муносабатларни нормаллаштириш чақириқлари кучаймоқда. Бу эса Киевга ажратилиши мумкин бўлган 90 млрд евро кредит тақдим этилишининг барбод бўлиш хавфини оширади.

Шунингдек, Трамп Россия Эронга «бироз ёрдам бераётганини» айтди (ОАВ маълумотларига кўра, разведка ахбороти тақдим этилмоқда), чунки АҚШ Украинага ёрдам бермоқда. Айрим кузатувчилар бу гапда шундай ишорани кўришди: АҚШ Украинага разведка маълумотларини беришни тўхтатиши мумкин, эвазига Россия ҳам Эронга шундай ёрдамни тўхтатади.

Буларнинг барчаси аллақачон Украина раҳбариятига жиддий босим бўлиб, уларни тинчлик келишуви шартлари бўйича позициясини ўзгартиришга ундамоқда.

Бироқ ҳозирча, Зеленский баёнотларига қараганда, у бундай ўзгаришларга тайёр эмас. У, эҳтимол, Эрондаги уруш тез орада тугайди, нефть нархлари тушади, Россияга қарши санкциялар қайта жорий этилади ва ПВО учун ракета етказиб бериш давом этади, деган умидда.

Агар бу ҳисоб-китоблар амалга ошмаса, Киев олдида стратегияни тубдан ўзгартириш масаласи туради: ё урушни тез тугатиш учун шартларга рози бўлиш, ёки анча ёмонроқ шароитда урушни давом эттириш, барча соҳаларни кучли милитаризация қилиш ва аҳолидан янада кўпроқ тежамкорлик талаб қилиш.