Нима учун АҚШнинг иттифоқчиси Ироқ Эроннинг қуролли иттифоқчиларини қуролсизлантира олмаяпти?

Ироқ бош вазири Али аз-Зайдий Эрон томонидан қўллаб-қувватланадиган шиъа қуролли гуруҳларини қуролсизлантириш бўйича жиддий сиёсий ва хавфсизлик тўсиқларига дуч келмоқда.

Зайдий июль ойида АҚШ президенти Дональд Трамп билан Оқ уйда учрашганидан сўнг кучли қуролли гуруҳларни 30 сентябрга қадар қуролсизлантиришга ваъда берган. Бу сана АҚШ бошчилигидаги халқаро коалиция кучларининг Ироқдан олиб чиқилиши режалаштирилган муддатга тўғри келади.

Бироқ бош вазир Яқин Шарқдаги уруш давомида АҚШ нишонларига ҳужум қилиб, Теҳронни қўллаб-қувватлаган Эроннинг Ироқдаги иттифоқчи қуролли гуруҳларининг кучли қаршилигига дуч келмоқда.

2025 йилда Ироқдаги Эрон тарафдори бўлган бир қатор кучли қуролли гуруҳлар АҚШ маъмурияти билан кескинлик янада кучайишининг олдини олиш мақсадида қуролсизланишга тайёр эканини билдирган эди. Аммо бу ваъдалар амалга ошмади.

Reuters ва ҳукумат манбалари кўриб чиққан хавфсизлик ҳужжатига кўра, 17 август куни бош вазирга бевосита бўйсунувчи махсус кучлар Эрон билан яқин алоқада бўлган «Ҳаракат ан-Нужабо» гуруҳининг разведка раҳбарини ҳибсга олган. У АҚШ манфаатларига қарши дрон ҳужумларига алоқадорликда гумон қилинган.

Унинг 48 соат ҳибсда сақланиши гуруҳнинг қасос олиш таҳдидларига сабаб бўлган ва вазиятни юмшатиш учун юқори мартабали шиъа сиёсатчилари аралашган.

Бир ҳафта ўтиб, Ироқ махсус кучлари АҚШ манфаатларига қилинган ҳужумларни ташкил этишда гумон қилинган яна тўрт нафар қуролли гуруҳ аъзосини, жумладан маҳаллий қўмондонни ҳибсга олган.

Шиъа сиёсатчилари қуролли гуруҳларга нисбатан кескин чоралар кўриш қуролсизланиш жараёнини имконсиз қилиши ва мамлакатда беқарорликка олиб келиши мумкинлигидан огоҳлантирган. Қуролли гуруҳлар эса АҚШ бошчилигидаги коалиция кучлари Ироқда қолар экан, қуролларини топширишга тайёр эмаслигини билдирган.

Reuters суҳбатлашган сиёсий ва хавфсизлик манбаларига кўра, Эрон билан ҳамкорлик қилувчи бешта қуролли гуруҳ ҳукуматнинг 30 сентябрга қадар қуролларни топшириш, ташкилотларни тарқатиш ва аъзоларини давлат хавфсизлик кучлари таркибига қўшиш талабини рад этган.

Август ойида энг кучли қуролли гуруҳлардан бири бўлган «Катаиб Ҳизбуллоҳ» Зайдийни танқид қилган баёнот бериб, мулоқот учун бир қатор шартларни илгари сурган. Улар орасида Америка кучлари Ироққа ҳеч қачон қайтмаслигига кафолат бериш ҳамда АҚШнинг Ироқдаги сиёсий ва иқтисодий қарорларга таъсирини чеклаш каби талаблар бор.

Хавфсизлик манбаларига кўра, ушбу қуролли гуруҳлар Ироқдаги «Исломий қаршилик» ҳаракати таркибига киради. Унда 10 га яқин қаттиққўл шиъа қуролли гуруҳи бўлиб, уларнинг умумий жангчилари сони 50 минг нафарга яқин деб баҳоланади.

Гуруҳлар ихтиёрида узоқ масофага учувчи ракеталар ва зенит қуролларини ўз ичига олган катта арсенал мавжуд. Улар сўнгги йилларда Ироқ ва Сурияда Исроил ҳамда АҚШ кучларига қарши ўнлаб ракета ва дрон ҳужумларини амалга оширган.

Қуролли гуруҳлар дронлардан аниқ зарбалар бериш бўйича ҳам тобора кўпроқ тажриба тўпламоқда. Шунингдек, улар қурилиш, кўчмас мулк ва валюта айирбошлаш соҳаларида ҳам бизнес манфаатларига эга.