Sadir Japarov: "Bugun dunyo xalqaro huquqning universalligining yo‘qolishiga guvoh bo‘lmoqda"

Bugungi kunda, global miqyosda geosiyosiy raqobat kuchayib borayotgan bir paytda, xalqaro huquqning universalligi pasayib bormoqda va mojarolar salohiyati ortib bormoqda.

Bu haqda Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarovning 2026 yil 3 iyunda Nyu-Yorkda bo‘lib o‘tadigan BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy bo‘lmagan a’zolari saylovlari oldidan qilgan nutqida aytilgan.

"Evropa, Yaqin Sharq va Afrika kabi dunyoning turli mintaqalaridagi qurolli mojarolar xalqaro tizimning bardoshliligini sinovdan o‘tkazishda davom etmoqda. Dunyo bo‘ylab harbiy mojarolarga uch trillion AQSh dollaridan ortiq mablag‘ sarflanmoqda. Bu mablag‘lar butun insoniyat uchun munosib hayotni ta’minlashi mumkin. Agar bu xarajatlar sayyorani ko‘kalamzorlashtirish va ayrim mamlakatlarda ocharchilikni yo‘q qilishga yo‘naltirilsa, sayyoramiz gullab-yashnayotgan bog‘ga aylanishi mumkin edi", deb ta’kidladi u.

Uning so‘zlariga ko‘ra, bunday sharoitda BMT a’zo davlatlarining Xavfsizlik Kengashida inklyuziv va teng huquqli vakilligi va uning butun xalqaro hamjamiyat nomidan qaror qabul qiluvchi organ sifatida qonuniyligini saqlab qolish qobiliyati masalalari tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda.

“Qirg‘iziston Respublikasi Kengash tarkibidagi nomutanosiblik, xususan, kichik, rivojlanayotgan va dengizga chiqish imkoni bo‘lmagan davlatlarning yetarlicha ishtirok etmasligi butun kollektiv xavfsizlik arxitekturasining barqarorligiga putur yetkazadi, deb hisoblaydi. BMTning ushbu asosiy organida turli davlatlar guruhlarining samarali vakilligini kengaytirish siyosiy afzallik emas, balki ob’ektiv zaruratdir. Qirg‘iziston blok majburiyatlari tizimi bilan bog‘lanmagan va qarama-qarshi geosiyosiy konfigurasiyalarda ishtirok etmaydi. Bu bizga Xavfsizlik Kengashi ichida qutblanishni kamaytirish va funksional muloqotni tiklashga qaratilgan muvozanatli, mustaqil va pragmatik pozisiyani egallash imkonini beradi”, deb ta’kidladi u.

Japarovning qo‘shimcha qilishicha, Qirg‘iziston ikki tomonlama standartlar amaliyotiga, gumanitar kun tartibini siyosatlashtirishga va Xavfsizlik Kengashi mexanizmlaridan tor manfaatlar uchun foydalanishga doimiy ravishda qarshi chiqadi.

“Agar BMT Xavfsizlik Kengashiga doimiy bo‘lmagan a’zo sifatida saylansa, Qirg‘iziston Kengashda pragmatik, siyosasiz va barqaror yechimlarni qo‘llab-quvvatlovchi sifatida harakat qiladi. Bizning ustuvor vazifalarimiz quyidagilarni o‘z ichiga oladi: profilaktik diplomatiya rolini kuchaytirish; vositachilik mexanizmlarini rivojlantirish; tarqatmaslik va yadroviy qurolsizlanishni rag‘batlantirish; va iqlim va xavfsizlik o‘rtasidagi munosabatlarni institusionalizasiya qilish”, deb ta’kidladi Prezident.

Uning so‘zlariga ko‘ra, Qirg‘iziston nomzodi Markaziy Osiyo davlatlarining bir ovozdan qo‘llab-quvvatlashiga sazovor bo‘ldi, bu mintaqaviy konsolidasiyaning sifat jihatidan yangi darajasini aks ettiradi va Xavfsizlik Kengashida turli davlatlar manfaatlarini hisobga olgan holda muvofiqlashtirilgan va mas’uliyatli pozisiya bilan himoya qilishga tayyorligini tasdiqlaydi.

"Qirg‘iziston Xavfsizlik Kengashiga a’zoligiga alohida ahamiyat beradi va uni yurtimiz xalqlari taqdiri uchun yuksak mas’uliyat sifatida ko‘radi. Bu xalqaro tizimning boshqarilishi Kengashning samaradorligiga bevosita bog‘liq bo‘lgan bir paytda aniq harakatlarni talab qiladi. Biz Kengashni asl vazifasiga qaytarish - qonunga asoslangan qarorlar ishlab chiqish, manfaatlar muvozanati va siyosiy qo‘llab-quvvatlash o‘rniga mojarolarning oldini olishga chinakam e’tibor qaratish zarur deb hisoblaymiz", deb qo‘shimcha qildi Japarov.

Agar saylansa, Qirg‘iziston Xavfsizlik Kengashining samaradorligi va shaffofligini oshirishda davom etadi va global muammolar va tahdidlarni bartaraf etish bo‘yicha xalqaro hamjamiyatning birgalikdagi sa’y-harakatlariga munosib hissa qo‘shadi.