Bugun 16 noyabr, 2026 yil, dushanba

КИР

Rossiya Erondan «Shahed» dronlarini oldi. Endi Tehron Moskvadan nima kutmoqda?

Rossiya Erondan «Shahed» dronlarini oldi. Endi Tehron Moskvadan nima kutmoqda?

Eron Rossiyaga zarba beruvchi dronlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yishda yordam berdi. Endilikda esa Tehron Rossiyadan zamonaviy qiruvchi samolyotlar va havo hujumidan mudofaa tizimlarini kutmoqda. Biroq Moskva nega S-400 majmualarini yetkazib berishga shoshilmayapti va Rossiya qurollari mintaqadagi kuchlar muvozanatini o‘zgartira oladimi?

Ukrainadagi urush Rossiya va Eron o‘rtasidagi harbiy-texnik hamkorlik xususiyatini sezilarli darajada o‘zgartirdi. Eron tomonidan Rossiyaga Shahed turidagi uchuvchisiz uchish apparatlarining yetkazib berilishi Moskvaga frontdagi ehtiyojlarini qisman qondirish imkonini berdi. O‘z navbatida, Rossiya ushbu texnologiyalarni o‘zining ishlab chiqarish imkoniyatlariga moslashtirib, «Geran» nomi ostida dronlar ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘ydi.

Biroq Eronning Rossiyaga ko‘rsatgan yordami Moskvaning Tehronga nisbatan harbiy siyosatini tubdan o‘zgartirmadi. Tehron harbiy-texnik hamkorlik orqali Rossiyaning strategik qarorlariga ko‘proq ta’sir o‘tkazishga intilgan bo‘lsa-da, Moskva munosabatlarni, avvalo, o‘z milliy manfaatlaridan kelib chiqib shakllantirishda davom etmoqda.

Rossiyaning Eronga qurol-yarog‘ yetkazib berishi allaqachon alohida shartnomalar doirasidan chiqib, kengroq harbiy hamkorlik tusini olgan. Ochiq manbalarga ko‘ra, Tehron Rossiyadan Yak-130 o‘quv-jangovar samolyotlari hamda oltitagacha Mi-28 jangovar vertolyotlarini olgan.

Bundan tashqari, Eronda Rossiyada ishlab chiqarilgan «Spartak» bronemashinalari ham paydo bo‘lgan. Ommaviy axborot vositalarida e’lon qilingan videolarga qaraganda, ularning soni o‘nlab birlikni tashkil etadi. Harbiy mashg‘ulotlarda Rossiyaning Orsis T-5000M snayper miltiqlari ham namoyish etilgan. Shu bilan birga, ayrim qurol-yarog‘ yetkazib berish hajmlari rasman oshkor qilinmagan.

Boshqa muhim loyihalar esa hozircha shartnoma yoki rejalashtirish bosqichida qolmoqda. Carnegie ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiya 2026–2028 yillarda Eronga 48 ta Su-35 qiruvchi samolyotini yetkazib berishi kerak. Biroq ushbu shartnomaning to‘liq bajarilgani hozircha tasdiqlanmagan.

Alohida kelishuvga muvofiq, 2027–2029 yillarda Eronga 500 ta «Verba» ko‘chma zenit-raketa majmuasi va ular uchun 2 500 ta raketa yetkazib berilishi ko‘zda tutilgan. Bitim qiymati taxminan 500 million yevroga baholanmoqda.

Bundan tashqari, The Guardian nashrining 2026 yil 5 noyabrdagi surishtiruvida LMUR boshqariladigan raketalari uchun mo‘ljallangan 90 ta uchirish qurilmasini yetkazib berish rejalari haqidagi hujjatlar aniqlangan. Biroq ushbu qurilmalar amalda Eronga topshirilgani hujjatlar bilan tasdiqlanmagan.

Bu ma’lumotlar Moskva Ukrainadagi urush tufayli o‘ziga tushayotgan harbiy yuklamaga qaramay, Tehron bilan harbiy-texnik hamkorlikni davom ettirayotganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, Rossiya yetkazib berish masalasida tanlab ish tutmoqda: ayrim qurol turlarini berishga tayyor, ammo Eron uchun eng muhim hisoblangan S-400 havo hujumidan mudofaa tizimlari va Su-35 qiruvchilari masalasi hanuz ochiq qolmoqda.

2025 yil yanvar oyida Moskva va Tehron keng qamrovli strategik sheriklik to‘g‘risidagi shartnomani imzoladi. Biroq mazkur hujjat ikki davlatni harbiy ittifoqchilarga aylantiradigan mudofaa pakti hisoblanmaydi. Shartnomada tomonlardan biri hujumga uchragan taqdirda, ikkinchi tomonning urushga kirishi majburiyati belgilanmagan.

Hujjatga ko‘ra, tomonlar bir-biriga qarshi tajovuzkorga yordam bermaslik hamda nizolarni BMT Nizomi asosida hal etishga ko‘maklashish majburiyatini olgan.

Rossiya tashqi ishlar vaziri o‘rinbosari Andrey Rudenko ham ushbu kelishuv harbiy ittifoq tuzmasligi va o‘zaro jamoaviy mudofaa kafolatlarini nazarda tutmasligini alohida ta’kidlagan.

Rossiya prezidenti Vladimir Putin 2025 yil 19 iyunda Moskva ilgari Eronga havo hujumidan mudofaa sohasida turli loyihalarni taklif qilganini, biroq Tehron dastlab ularga katta qiziqish bildirmaganini ma’lum qilgan.

Shuningdek, u ikki mamlakat o‘rtasidagi harbiy-texnik hamkorlik uzoq yillardan buyon mavjudligini va alohida kelishuvlar asosida amalga oshirilishini qayd etgan.

Putinning bu bayonoti Moskva strategik sheriklik doirasidagi siyosiy majburiyatlar bilan aniq harbiy-texnik bitimlarni bir-biridan ajratib ko‘rayotganini anglatadi. Ya’ni Rossiya Eronga muayyan turdagi qurollarni yetkazib berish bo‘yicha oldindan belgilangan majburiyatlarni o‘z zimmasiga olmayapti.

2025 yil iyun oyida Isroil va Eron o‘rtasida yuz bergan 12 kunlik urush Tehron havo hujumidan mudofaa tizimidagi jiddiy zaifliklarni yanada yaqqol namoyon etdi.

AQSh va Isroilning zarbalari Eron strategik ob’ektlari hamda havo hududini himoya qilishda qanday qiyinchiliklarga duch kelayotganini ko‘rsatdi. Shundan so‘ng Tehron Rossiyadan havo hujumidan mudofaa tizimlari va boshqa harbiy texnikalarni xarid qilish borasidagi sa’y-harakatlarini yana faollashtirdi.

2026 yil 5 noyabr kuni Rossiya prezidenti Vladimir Putin Kreml qarorgohida Eron Oliy milliy xavfsizlik kengashi kotibi Muhsin Rizoiy bilan uchrashdi.

Muzokaralarda strategik hamkorlik istiqbollari, mintaqaviy xavfsizlik va Yaqin Sharqdagi vaziyat muhokama qilindi. Tehron ma’lumotiga ko‘ra, Muhsin Rizoiy Rossiya prezidentiga Eron oliy rahbari Mujtabo Xomanaiyning maktubini topshirgan.

Biroq uchrashuv yakunlari bo‘yicha qurol-yarog‘ yetkazib berishga doir yangi kelishuvlar haqida ma’lumot berilmadi.

Bu holat Rossiya va Eron o‘rtasidagi harbiy hamkorlik rivojlanayotganiga qaramay, Moskva Tehronning barcha harbiy ehtiyojlarini qondirishga shoshilmayotganini ko‘rsatadi. Xususan, S-400 tizimlari va zamonaviy qiruvchi samolyotlar yetkazib berilishi ikki davlat munosabatlaridagi eng muhim ochiq masalalardan biri bo‘lib qolmoqda.

Kiritildi: 22:11 15.11.2026. O'qildi: 771 marta. Fikrlar soni: 0 ta.
telegram channel

Bo'limga tegishli qiziqarli xabarlar

Eng ko'p o'qilgan yangilik