Mustaqillikning 35 yilligiga sovg‘a: Bo‘stonliqda yangi shamol elektr stansiyasi ishga tushirildi

Loyiha O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi hamkorlik doirasida amalga oshirilgan. Uning uchun Xitoy hukumati tomonidan 28 mln dollar miqdorida beg‘araz grant ajratilgan. Qurilish-montaj ishlari, elektr tarmoqlariga ulash va muhandislik infratuzilmasini tayyorlash «O‘zbekgidroenergo» AJ tomonidan amalga oshirilgan.

Stansiyaning ishlab chiqaradigan elektr energiyasi markaziy elektr tarmog‘iga uzatiladi. «O‘zbekgidroenergo» AJ yetakchi mutaxassisi Habibxon Musurmonqulovning tushuntirishicha, stansiya tarmoqqa ulangan va elektr energiyasini shamol energiyasidan ishlab chiqaradi. Bunda elektr ishlab chiqarish uchun gaz yoki boshqa yoqilg‘ini yoqish talab etilmaydi.

Chorbog‘ loyihasining 20 MVtlik o‘rnatilgan quvvatini uning yillik ishlab chiqarish hajmi bilan aralashtirmaslik kerak. 20 MVt stansiyaning maksimal o‘rnatilgan quvvatini bildirsa, 50 mln kVt·soat - bir yil davomida ishlab chiqarilishi mumkin bo‘lgan elektr energiyasi hajmidir. Shamol elektr stansiyasining amaldagi ishlab chiqarishi esa shamol tezligi va boshqa tabiiy sharoitlarga qarab o‘zgaradi.

Stansiya qurilishi bosqichida Energetika vazirligi loyiha yiliga o‘rtacha 50 mln kVt·soat elektr ishlab chiqarishi, buning hisobiga 15 mln kub metr tabiiy gazni tejashi va atmosferaga 22 ming tonna zararli gaz chiqarilishining oldini olishini bildirgan.

Chorbog‘ ishga tushirilgan paytda O‘zbekistonda shamol energetikasi allaqachon yirik generasiya manbalaridan biriga aylanib ulgurgan. Energetika vazirligining 2026 yil iyulidagi ma’lumotiga ko‘ra, mamlakatda 6 ta shamol elektr stansiyasi faoliyat yuritib, ularning umumiy quvvati 1 672 MVtni tashkil etgan. Shu davrga qadar quyosh va shamol elektr stansiyalarida yil boshidan 7 mlrd kVt·soat elektr ishlab chiqarilgan.

Shamol energetikasining ishlab chiqarishdagi ulushi ham oshib bormoqda. Masalan, 2026 yil iyunida mamlakatdagi yirik shamol elektr stansiyalari 245,7 mln kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqargan. Shu oyda quyosh va shamol stansiyalari jami 1,2937 mlrd kVt·soat elektr ishlab chiqargan, bu 2025 yil iyuniga nisbatan 22,9 foiz ko‘p.

Shu bilan birga, shamol energetikasining mamlakat umumiy elektr ishlab chiqarishidagi o‘rni hozircha issiqlik energetikasidan ancha kichik. 2026 yil martidagi rasmiy ma’lumotda O‘zbekistondagi jami elektr stansiyalarining o‘rnatilgan quvvati 25 797 MVt ekani, shundan 17 551 MVt issiqlik elektr stansiyalariga, 2 441 MVt gidroelektr stansiyalariga, 3 930 MVt quyosh va 1 652 MVt shamol elektr stansiyalariga to‘g‘ri kelishi qayd etilgan.

Chorbog‘dagi 20 MVtlik yangi quvvat shu umumiy tizim fonida katta hajm emas. Biroq loyiha O‘zbekistonda qayta tiklanuvchi energiya manbalari hisobidan yangi generasiya quvvatlarini bosqichma-bosqich ko‘paytirish jarayonining bir qismi sifatida ishga tushirildi.

Bu jarayon elektr energiyasiga talab oshib borayotgan sharoitda kechmoqda. Energetika vazirligi 2026 yil 9 iyulida soat 21:00 holatiga respublikadagi elektr energiyasi iste’moli 12 621 MVtni tashkil etgani va bu bir yil avvalgi shu vaqtga nisbatan 1 231 MVt yoki 10,8 foiz yuqori bo‘lganini bildirgan. O‘sha paytda elektr stansiyalarida 11 921 MVt quvvatda elektr ishlab chiqarilgan.

Bunday sharoitda yangi generasiya quvvatlarini ishga tushirish bilan birga, mavjud elektr tarmoqlarining imkoniyatlarini kengaytirish ham muhim bo‘ladi. Chunki ishlab chiqarilgan elektr energiyasi iste’molchiga yetib borishi uchun stansiyalarni uzatish infratuzilmasiga ulash talab etiladi. Chorbog‘ loyihasida elektr tarmoqlariga ulash ishlari qurilishning alohida bosqichi sifatida amalga oshirilgan.

«O‘zbekgidroenergo» kelgusida quvvatlarini 5,5 GVtgacha oshirishni maqsad qilgan. Habibxon Musurmonqulovning ma’lumotiga ko‘ra, kompaniya yangi gidroelektr stansiyalarini qurishni rejalashtirmoqda, istiqbolda shamol energetikasini kengaytirish imkoniyatlari ham ko‘rib chiqiladi.

Gidroenergetika bo‘yicha bu rejalar uchun alohida davlat maqsadlari ham belgilangan. Prezidentning 2026 yil 1 maydagi PQ–163-son qaroriga muvofiq, «O‘zbekgidroenergo» 2026 yil yakuniga qadar 114 MVt ishlab chiqarish quvvatini foydalanishga topshirishi va 7,1 mlrd kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqarishi kerak. 2032 yil oxirigacha esa gidroenergetikada 3 266 MVt qo‘shimcha quvvat yaratish hamda umumiy quvvati 1 400 MVt bo‘lgan gidroto‘plash elektr stansiyalarini qurish belgilangan.

Qayta tiklanuvchi energetika bo‘yicha umumiy ko‘rsatkichlar ham so‘nggi yillarda sezilarli o‘sgan. Energetika vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, quyosh va shamol elektr stansiyalarida ishlab chiqarilgan elektr hajmi 2022 yildagi 434 mln kVt·soatdan 2025 yilda 10,5 mlrd kVt·soatga yetgan. 2026 yilning yanvar–iyul oylarida esa bu ko‘rsatkich 7 mlrd kVt·soatni tashkil qilgan.