Evropa Ittifoqi hali Ukrainaga moliyaviy yordamni oshirishga tayyor emas

Evropa Komissiyasi Kiyevning to‘lovlarni tezlashtirish va taxminan 23 milliard yevrolik mudofaa byudjeti taqchilligini yopish haqidagi iltimosiga qaramay, Ukraina uchun tasdiqlangan 90 milliard yevrolik moliyaviy yordam paketini (2026-2027 yillar uchun) qayta ko‘rib chiqish rejasida yo‘q.

Bu haqda Yevropa Komissiyasi vakili Paula Pinyo Bryusselda bo‘lib o‘tgan brifingda ma’lum qildi.

"Hozircha biz juda katta miqdordagi mablag‘ ajratish jadvalida ko‘zda tutilgan narsalarga e’tibor qaratmoqdamiz", dedi u Ukrainaning o‘sib borayotgan ehtiyojlari va Rossiyaning keskinlashuvini hisobga olgan holda, qo‘shimcha moliyalashtirish bo‘yicha muhokamani boshlash kerakmi yoki yo‘qmi degan savolga javoban.

O‘tgan hafta Ukraina Prezidenti Vladimir Zelenskiy ittifoqchilarni Mudofaa vazirligi byudjeti taqchilligini qoplash uchun qo‘shimcha mablag‘ topishga chaqirdi. Xususan, u 2027 yilga rejalashtirilgan mablag‘larning bir qismini Yevropa kreditidan muddatidan oldin chiqarishni taklif qildi. Kiyev shuningdek, muzlatilgan Rossiya davlat aktivlaridan foydalanish masalasini yana bir bor ta’kidladi.

Biroq, Yevropa Komissiyasi hozircha tasdiqlangan sxemani o‘zgartirish niyatida emasligini aniq aytdi. Pinho kredit tasdiqlanganda, 90 milliard yevro Ukrainaning 2026-2027 yillardagi byudjeti va mudofaa ehtiyojlarining taxminan uchdan ikki qismini qoplashi taxmin qilinganini ta’kidladi. Yevropa Ittifoqi hisob-kitoblariga ko‘ra, qolgan uchdan bir qismi xalqaro hamkorlar tomonidan ta’minlanishi kerak.

"Bu bizning hozirgi diqqat markazimiz", dedi Yevropa Ittifoqi vakili, Ukrainaning "juda yuqori ehtiyojlari" va Rossiyaning keyingi tajovuzini to‘xtatish qobiliyatini kuchaytirish zarurligini tan olib.

Evropa Komissiyasi kreditni ikki qismga ajratdi - 2026 va 2027 yillar uchun har biri 45 milliard yevro. Joriy yil uchun mablag‘lardan taxminan 28,3 milliard yevro Ukrainaning mudofaa sanoati salohiyati uchun va 16,7 milliard yevro byudjetni qo‘llab-quvvatlash uchun ajratilgan.

Biroq, Kiyev kelishilgan mablag‘ yetarli emasligini da’vo qilmoqda. Zelenskiyning ta’kidlashicha, Yevropa Ittifoqi to‘lovlarni faqat yil o‘rtalarida amalga oshira boshlagan va Mudofaa vazirligida taxminan 23,1 milliard yevro kamomad qolgan. Bunga xodimlar, ijtimoiy nafaqalar va qurol-yarog‘ sotib olish xarajatlari, jumladan, 2027 yil boshida yetkazib berish uchun taxminan 6 milliard yevro oldindan to‘lovlar kiradi.

Ukrainaning yangi mudofaa vaziri Yevgen Xmara ham kelgusi yil uchun ajratilgan 45 milliard yevroning bir qismini muddatidan oldin ajratishni so‘ramoqda. Reuters agentligining xabar berishicha, Kiyev xalqaro hamkorlari uchun batafsil "urush strategiyasi"ni tayyorlamoqda, tezlashtirilgan moliyalashtirishni oqlash uchun zarur loyihalar va xarajatlarni sanab o‘tmoqda.

Amerika moliyaviy yordamining katta qismining olib qo‘yilishi va boshqa ba’zi mamlakatlarning cheklangan hissalari fonida, kamomadni qoplash umidlari real emas. Faqat Buyuk Britaniya va Norvegiya Ukrainaga sezilarli yordam ko‘rsatishda davom etmoqda.

Shu fonda bir nechta Yevropa Ittifoqi mamlakatlari muzlatilgan Rossiya aktivlaridan Ukrainani moliyalashtirish uchun foydalanish bo‘yicha bahsli masalani qayta ko‘rib chiqishga urinmoqda.

Shvesiya, Niderlandiya, Polsha va Ispaniya Yevropa Komissiyasini Yevropa Ittifoqida muzlatilgan taxminan 210 milliard yevrolik Rossiya aktivlaridan foydalanishning yangi variantlarini o‘rganishga chaqirdi, ularning aksariyati Belgiyaning Euroslear bankida saqlanmoqda.

Biroq, hatto Yevropa Ittifoqi ichida ham yechim siyosiy va huquqiy jihatdan murakkabligicha qolmoqda. Yevropa Komissiyasi to‘rtta davlatning takliflarini diqqat bilan o‘rganishini ma’lum qildi, ammo hali yangi mexanizmni taqdim etmadi.

Shuning uchun hozirda ancha aniq qarama-qarshilik paydo bo‘lmoqda: Ukraina bu yil allaqachon paydo bo‘lgan kamomad haqida gapirmoqda va Yevropa moliyalashtirishini tezlashtirish yoki ko‘paytirishni so‘ramoqda, Yevropa Komissiyasi esa hisob-kitobini ikki yil davomida dastlabki 90 milliard yevroga asoslashda davom etmoqda va qolgan uchdan bir qismini boshqa hamkorlar qoplashini kutmoqda.