Mavsum ortidan tizim: Muhammadsobit Elmurodov qanday qilib bir yo‘nalishdan ko‘p tarmoqli biznesga o‘tdi?

Qishloq xo‘jaligi bilan ishlaydigan tadbirkorlar yaxshi biladi: bu sohada barqarorlik degan tushuncha shartli. Ob-havo o‘zgaradi, narxlar tebranadi, logistika bir kunda murakkablashadi. Shunday sharoitda ishlayotgan tadbirkorlardan biri — Muhammadsobit Elmurodov. So‘nggi yillarda u faoliyatini birgina mahsulotga bog‘lab qo‘ymaslik tamoyili asosida qurdi va aynan shu yondashuv uni mavsumiy savdodan tizimli boshqaruv bosqichiga olib chiqdi.

Faoliyatning boshlang‘ich nuqtalaridan biri — gilos eksporti. Gilos yuqori talabga ega, ammo qisqa mavsumli mahsulot. Terimdan tortib yetkazib berishgacha bo‘lgan jarayonda vaqt va sifat hal qiluvchi omilga aylanadi. Bir necha soatlik kechikish ham mahsulotning bozordagi qiymatiga ta’sir qilishi mumkin. Shu sababli Elmurodov bu yo‘nalishda tezlik va intizomni asosiy mezon sifatida shakllantirdi. Jarayonning har bir bo‘g‘ini — saralash, qadoqlash, sovitish, logistika — aniq reja asosida ishlashi kerak edi.

Biroq u boshidanoq gilosni yagona daromad manbai sifatida ko‘rmagan. Mavsum tugagach biznes to‘xtab qolmasligi kerak. Aynan shu fikr parallel yo‘nalishlarga kirishga turtki bo‘ldi. Don va tegirmon faoliyati yil davomida talab bo‘ladigan segment sifatida tanlandi. Bu yo‘nalishda ish sur’ati boshqacha: tez buziladigan mahsulot emas, lekin hajm, narx va saqlash sharoiti bilan ishlash murakkab. Ombor boshqaruvi, yetkazib berish intizomi va naqd pul oqimini nazorat qilish bu yerda asosiy vazifaga aylandi.

Keyingi yo‘nalishlardan biri — soya shproti savdosi. Chorvachilik va parrandachilik sektorida yem bazasi doimiy talabga ega bo‘lgani sababli, bu segment barqarorlikni ta’minlash imkonini berdi. Biroq bu yerda ham asosiy masala faqat mahsulot topish emas, balki sifat va yetkazib berish muddatini saqlash edi. Hamkorlik ishonchga asoslanadi, ishonch esa vaqtida bajarilgan majburiyat bilan mustahkamlanadi.

Import operasiyalari esa bozor sharoitiga tez moslashishni talab qildi. Ayrim davrlarda ichki bozordagi taklif va narx o‘zgarishlari tashqi manbalardan mahsulot olib kirishni maqsadga muvofiq qildi. Bunday paytda to‘g‘ri mahsulotni tanlash, transport xarajatlarini hisoblash va riskni baholash zarur bo‘ldi. Har bir qaror oldindan hisob-kitob asosida qabul qilindi.

So‘nggi besh yil ichida biznesda eng katta sinovlardan biri pandemiya davriga to‘g‘ri keldi. Logistika uzilishlari, chegaralardagi cheklovlar va narx tebranishlari ko‘plab tadbirkorlar uchun jiddiy qiyinchiliklar tug‘dirdi. Biroq Elmurodovning bir nechta yo‘nalishda ishlashi zarbani kamaytirishga yordam berdi. Bir segmentdagi pasayish boshqasidagi faollik bilan qoplanishi mumkin edi. Shu tariqa faoliyat to‘xtab qolmadi.

Muhammadsobit biznesni kengaytirish jarayonida tajribadan tizimga o‘tish zarurligini tushundi. Boshlang‘ich bosqichda ko‘proq vaziyatga qarab qaror qabul qilinsa, keyingi bosqichda rejalashtirish ustuvor bo‘ldi. Qaysi mavsumda qaysi mahsulotga e’tibor qaratirish, qaysi yo‘nalishda riskni kamaytirish, qayerda hamkorlikni kuchaytirish — bular oldindan tahlil qilinadigan masalalarga aylandi.

Bugungi bozor sharoitida xaridor tezlik va sifatni birgalikda talab qiladi. Raqobat kuchaygan, talabchanlik oshgan. Shu sababli ichki tartib va jarayonlarni nazorat qilish asosiy ustuvorlik bo‘lib qolmoqda. Har bir yo‘nalish alohida boshqaruvni talab qiladi, ammo umumiy strategiya yagona — barqarorlik va ishonchni saqlash.

Muhammadsobit Elmurodovning yo‘li bir narsani ko‘rsatadi: mavsumiy savdo qisqa muddatli foyda berishi mumkin, lekin uzoq muddatli o‘sish uchun tizim zarur. Bitta mahsulotga suyanish riskni oshiradi, diversifikasiya esa zarbani yumshatadi. Oxirgi yillarda shakllangan tajriba unga aynan shu xulosani berdi.

Hozirgi kunda uning asosiy e’tibori mavjud yo‘nalishlarni yanada samarali boshqarish va hamkorlik doirasini kengaytirishga qaratilgan. Faoliyat ko‘lami kengaygan sari mas’uliyat ham ortadi. Ammo tamoyil o‘zgarmaydi: jarayonni nazorat qilish, riskni bo‘lish va bozor talabiga moslashish.

Shu yondashuv bilan Muhammadsobit mavsum ortidan tizim qurishga erishdi va ko‘p tarmoqli biznes modelini shakllantirdi.

Nizomjon Islomov tayyorladi.