Evropa Ittifoqi Rossiyadan yadro yoqilg‘isini olib kirishga qo‘yilgan taqiqni qayta ko‘rib chiqmaydi

Evropa Ittifoqi Yaqin Sharq mojarosi va Vengriyaning e’tirozlari tufayli yuzaga kelgan energiya inqiroziga qaramay, yadro yoqilg‘isi kabi Rossiya energiya manbalaridan voz kechish bo‘yicha strategik siyosatini saqlab qolmoqda.

Bu haqda Yevropa Komissiyasi Rossiyaning "Izvestiya" gazetasiga ma’lum qildi.

"Komissiya Rossiya yadro energiyasiga qaramlikni bosqichma-bosqich tugatish bo‘yicha taklif ishlab chiqmoqda. Bu ish faol bosqichda", deyiladi bayonotda.

Nashrning ta’kidlashicha, Rossiya energiya resurslariga qaramlikni yo‘q qilishning strategik vektori Yevropa Ittifoqi tomonidan 2022 yil may oyida REPowerEU rejasini ishga tushirish doirasida belgilangan edi. Biroq, Yevropa Komissiyasi yadroviy segmentni rasman qamrab oluvchi yagona yo‘l xaritasini faqat 2025 yil 6 mayda e’lon qildi.

Budapesht darhol bunday rejalarga qarshiligini bildirdi; Vengriya tashqi ishlar vaziri Peter Siyyarto bu tashabbusni qabul qilib bo‘lmaydigan deb ta’rifladi. Vengriya, ayniqsa, Rossiyaning yadro energiyasi ishlab chiqarish sanoatini rivojlantirishdagi ishtirokidan xavotirda. Mamlakatda "Paksh-2" atom elektr stansiyasi loyihasi amalga oshirilmoqda; Rossiya davlat korporasiyasi Rosatom ikkita yangi VVER-1200 reaktor bloklarini qurmoqda, qurilish ishlari allaqachon boshlangan.

Bu muammo Sovet va Rossiya uslubidagi reaktorlarga ega bo‘lgan beshta Yevropa Ittifoqi davlatlariga bevosita ta’sir qiladi: Bolgariya, Chexiya, Finlyandiya, Vengriya va Slovakiya. Ular uchun Rossiya yadroviy siklidan voz kechish muqobil yoqilg‘iga uzoq vaqt o‘tishni anglatadi.

Finlyandiya allaqachon Shvesiyadagi zavodida VVER yoqilg‘isini ishlab chiqarishni o‘zlashtirgan Loviisa atom elektr stansiyasida Amerikaning Westinghouse kompaniyasining yoqilg‘isidan foydalanishni boshladi. Chexiya Respublikasi "Temelin" va "Dukovana" atom elektr stansiyalari uchun yoqilg‘ining birinchi partiyalarini 2025 yilda oldi. 2024 yilda Bolgariya Westinghouse yoqilg‘isini birinchi marta "Kozloduy" AESning 5-blokiga yukladi, garchi regulyator ushbu blokning to‘liq o‘tkazilishi bir necha yil davom etishini va faqat 2027 yilga kelib yakunlanishini kutmoqda.

Slovakiya va Vengriya ham rasman almashtirishni tayyorlashni boshladilar, ammo sekinroq: Bratislava 2027 yildan boshlab Bohunise va Mochovsega yetkazib berish bo‘yicha Fransiyaning Framatome kompaniyasi bilan shartnoma imzoladi. 2024 yil oktyabr oyida Framatome Vengriyaning Paksh AESiga yoqilg‘i yetkazib berish bo‘yicha uzoq muddatli shartnoma imzolaganini e’lon qildi, bu ham 2027 yildan boshlanadi.