Э. Арипов: Марказий Осиё дунё билан ҳамкорликнинг янги моделини шакллантирмоқда

Хива шаҳрида "Марказий Осиё - Германия" биринчи экспертлар форумининг очилиши бўлиб ўтди, бу минтақалараро мулоқотни ривожлантириш ва Марказий Осиё мамлакатлари ва Германия ўртасидаги ҳамкорликнинг янги архитектурасини шакллантиришда муҳим воқеа бўлди.

Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти томонидан К. Аденауэр ва Ф. Эберт жамғармалари билан ҳамкорликда ташкил этилган тадбир эксперт доиралари, халқаро ташкилотлар ва етакчи таҳлилий марказлар вакилларини бирлаштириб, ҳамкорликни чуқурлаштиришга ўзаро қизиқиш юқори эканлигини тасдиқлади.

Очилиш маросимида сўзга чиққан Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти директори Элдор Арипов форумни тарихан немис халқи билан боғлиқ бўлган Хива шаҳрида ўтказишнинг рамзий маъносига эътибор қаратди. Унинг таъкидлашича, XIX асрдаёқ минтақада немис меннонитлари жамоаси шаклланиб, Хоразм ривожига, жумладан, илғор технологияларни жорий этиш, ҳунармандчиликни ривожлантириш, суратга олиш ва кино санъатини ривожлантиришга катта ҳисса қўшган. "Ушбу тарихий тажриба маданият ва билим бирлашган жойда ривожланиш муқаррар равишда содир бўлишини аниқ кўрсатиб турибди", дея таъкидлади у.

Замонавий кун тартибига ўтар экан, Э. Арипов "Марказий Осиё - Германия" формати ишга туширилиши минтақада кечаётган чуқур трансформация жараёнларининг мантиқий ифодаси эканлигини таъкидлади. СМТИ директори фикрича, "Марказий Осиё бугунги кунда ўзининг глобал жараёнлар чеккасидаги аввалги мақомини Евроосиёда жадал ривожланаётган иқтисодий фаоллик ва кооперация маркази ролига ишонч билан ўзгартирмоқда."

Э. Ариповнинг сўзларига кўра, минтақа мамлакатларининг ялпи ички маҳсулоти аллақачон 400 миллиард доллардан ошган, ўртача йиллик ўсиш суръатлари эса қарийб 6 фоизга етмоқда, бу дунёдаги ўртача кўрсаткичлардан сезиларли даражада юқори. Бундай динамика, унинг таъкидлашича, минтақалараро алоқаларнинг сифат жиҳатидан мустаҳкамланиши — ўзаро савдо, инвестициявий фаолликнинг ўсиши ва ишлаб чиқариш кооперациясининг ривожланиши туфайли юзага келди. "Минтақа иқтисодиёти тобора мувофиқлаштирилган механизм сифатида фаолият юритмоқда," — деди СМТИ директори трансчегаравий кластерлар шаклланиши ва ягона ишлаб чиқариш занжирлари ривожлантирилаётганини таъкидлаб.

Ўзбекистонлик эксперт Марказий Осиёнинг глобал логистикадаги аҳамияти ортиб бораётганига алоҳида эътибор қаратди. Э. Арипов таъкидлаганидек, денгиз коммуникацияларининг беқарорлиги фонида Евроосиёнинг қуруқликдаги йўналишлари янги долзарблик касб этмоқда, минтақа эса Европа ва Осиё ўртасидаги барқарор транспорт алоқаларини таъминлашда асосий бўғинга айланмоқда.

Узоқ муддатли ўсиш омиллари ҳақида гапирар экан, СМТИ директори минтақанинг демографик салоҳиятини ҳам таъкидлади. Унинг ҳисоб-китобларига кўра, 2050-йилга бориб Марказий Осиё аҳолиси 100 миллион кишига яқинлашади, шу билан бирга минтақа дунёдаги энг ёш минтақалардан бири бўлиб қолмоқда. "Бу шунчаки демография эмас, балки технология, таълим ва инновацияларга бўлган талабни шакллантирувчи кучли ривожланиш манбаидир," — деди у.

Нутқда Ўзбекистоннинг минтақавий ҳамкорликни мустаҳкамлашдаги ролига алоҳида эътибор қаратилди. Э. Арипов таъкидлаганидек, айнан Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг изчил ва узоқни кўзлаган сиёсати туфайли Марказий Осиёда мутлақо янги муҳит — ишонч, яхши қўшничилик ва очиқлик муҳити шаклланди. Унинг сўзларига кўра, бу минтақанинг тенг ҳуқуқлилик, манфаатлар мувозанати ва узоқ муддатли стратегик қарашларга асосланган ташқи ҳамкорлар билан ўзаро муносабатларнинг янада етук моделига ўтишда асосий омил бўлди.

Шу нуқтаи назардан, Германия минтақадаги асосий шерик сифатида қаралади. Э. Арипов Берлин Европа Иттифоқининг Марказий Осиёга нисбатан ҳозирги сиёсатини шакллантиришда муҳим роль ўйнаганини, тегишли Европа Иттифоқи стратегиясини ишлаб чиқиш ва янгилашни бошлаганини эслатди. "Бугунги кунда Германия минтақадаги Европа иштирокининг меъморларидан биридир", деб таъкидлади у.

Икки томонлама муносабатлар ҳақида гапирар экан, СМТИ директори уларнинг барқарор ижобий динамикасини қайд этди. Унинг сўзларига кўра, 2025-йил якунига кўра, Ўзбекистон ва Германия ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 1 миллиард доллардан ошди, қўшма инвестиция лойиҳалари портфели эса 10 миллиард доллардан ошди. Мамлакатда Германия капитали иштирокидаги икки юздан ортиқ корхона фаолият юритмоқда, бунда ҳамкорлик тобора технологик шериклик томон силжиб бормоқда. "Германиядан етказиб берилаётган маҳсулотларнинг қарийб 55 фоизи юқори технологияли ускуналар ва муҳандислик ечимларидан иборат бўлиб, бу иқтисодиётларимизнинг бир-бирини тўлдиришини кўрсатади," — деди Э. Арипов.

СМТИ директори машинасозлик, кимё ва электротехника саноатини ривожлантириш учун алоҳида шароитларга эга ихтисослаштирилган саноат зоналарини ташкил этиш, муҳим минерал ресурсларни биргаликда ўзлаштириш ва қайта ишлаш, инсон капитали ва меҳнат ҳаракатчанлиги механизмларини ривожлантириш, экология ва сув ресурслари соҳасидаги ҳамкорликни чуқурлаштириш, шунингдек, рақамли иқтисодиёт ва ахборот технологиялари соҳасида ҳамкорликнинг тизимли моделини шакллантиришни келгусидаги ҳамкорликнинг устувор йўналишлари сифатида қайд этди.

СМТИ директори қайд этганидек, Германиянинг технологик салоҳияти ва Марказий Осиёнинг ресурс, демографик ва логистика базаси синергияси узоқ муддатли ва барқарор ҳамкорликни йўлга қўйиш учун ноёб шароит яратади. "Гап шунчаки ҳамкорлик ҳақида эмас, балки технологиялар ва ресурслар, инвестициялар ва инсон капитали бирлашадиган ўзаро ҳамкорликнинг янги архитектурасини биргаликда шакллантириш ҳақида бормоқда," — деди у.

Учрашув якунида Э. Арипов Хива форуми мунтазам экспертлар мулоқоти, профессионал алоқаларни мустаҳкамлаш ва Марказий Осиё ва Германия ўртасидаги ҳамкорликни ривожлантиришга қўшимча туртки берадиган янги ташаббусларни ишлаб чиқиш учун бошланғич нуқта бўлишига ишонч билдирди.

Ушбу форумнинг Ўзбекистонда ўтказилиши мамлакатнинг стратегик ечимларни ишлаб чиқиш ва халқаро экспертлар ҳамкорлигини ривожлантириш учун асосий майдон сифатидаги мавқеини мустаҳкамлашини тасдиқлайди. Унинг натижалари кўп томонлама ҳамкорликни янада кенгайтириш учун мустаҳкам пойдевор яратади.