Energetik inqiroz toza energiyaga o‘tishni tezlashtirmoqda

The New York Times ma’lum qilishicha, neft va gaz ta’minotidagi uzilishlar tufayli yuzaga kelgan hozirgi energetik inqiroz hatto 1970 yillardagi inqirozlardan ham jiddiyroq bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, bu holat dunyo mamlakatlarini toza va barqaror energiya manbalariga tezroq o‘tishga undamoqda.

Shri-Lanka va Myanmada yoqilg‘i taqsimoti cheklandi. Filippinda benzin va elektr energiyasini tejash maqsadida to‘rt kunlik ish haftasi joriy etildi. Bangladeshda esa elektr energiyasini aholi va biznes ehtiyojlariga yo‘naltirish uchun universitetlar vaqtincha yopildi. Hindiston bo‘ylab ko‘plab oilalar va restoranlar gaz tanqisligi sabab o‘tinda ovqat tayyorlamoqda. Aviakompaniyalar esa reyslarni bekor qilmoqda.
Eron bilan bog‘liq urush tufayli yuzaga kelgan energetik inqirozning dastlabki bosqichi qanchalik og‘ir bo‘lmasin, vaziyatning keyingi rivoji yanada qiyin bo‘lishi kutilmoqda.
Hindiston, Indoneziya va Vyetnam kabi davlatlar gaz narxining oshishiga javoban ko‘mirdan foydalanishni ko‘paytirmoqda. Biroq uzoq muddatli istiqbolda bu inqiroz, ayniqsa Osiyo va Yevropada, toza energiya texnologiyalariga o‘tishni yanada tezlashtiradi.
Bu — tarixda ilk bor yuz berayotgan neft inqirozi bo‘lib, bunda neft va gazga muqobil yechimlar — quyosh panellari, shamol generatorlari, elektromobillar va akkumulyatorlar — ham arzon, ham keng tarqalgan holga kelgan.
Urush boshlanganidan beri Xitoyning eng yirik uchta akkumulyator ishlab chiqaruvchisining bozor qiymati taxminan 20 foizga, ya’ni jami 70 milliard dollarga oshgan.
Toza energiyaga o‘tish sur’atini belgilayotgan hukumatlar uchun Pokistonning so‘nggi tajribasi foydali bo‘lishi mumkin. Bu mamlakat 2022 yilda Ukrainadagi mojaro boshlanganidan so‘ng yuzaga kelgan energetik shokdan jiddiy jabr ko‘rgan va gaz importi keskin qimmatlashgani sabab uni to‘lash imkoniyatidan mahrum bo‘lgan. Natijada ko‘plab gaz yetkazib berish hajmlari moliyaviy imkoniyati yuqori bo‘lgan Yevropa davlatlariga yo‘naltirib yuborilgan.
Biroq Xitoydan arzon quyosh panellarining ommaviy kirib kelishi Pokiston energetika tizimini tubdan o‘zgartirdi va suyultirilgan tabiiy gaz tanqisligiga bo‘lgan qaramlikni kamaytirishga yordam berdi. Bugungi kunda quyosh energiyasi mamlakat elektr energiyasining qariyb 30 foizini ta’minlamoqda, holbuki 2020 yilda bu ko‘rsatkich atigi 3 foizni tashkil etgan edi.