Сунъий интеллект — кўринмас штурман: транспорт парклари хавфсизлиги ва иқтисодиётининг келажаги

Жорий йилнинг январь ойида ASENWARE корпорацияси ўзининг йиллик мукофотлари совриндорларини эълон қилди. Асосий мукофот — «Brand Ambassador Award in Eurasia»ни таниқли муҳандис ва тадбиркор, «Galkynysh sowgady» хусусий корхонаси раҳбари Руслан Бахту қўлга киритди. Биз Руслан билан сунъий интеллект технологиялари тижорат юк ташиш соҳасини қандай ўзгартираётгани ҳақида суҳбатлашдик.

— Руслан, сизни ASENWARE компаниясининг «Brand Ambassador Award» мукофоти билан табриклаймиз. Вижионер сифатида қараганда, логистика призмасидан назар ташласак, хавфсизлик индустрияси ҳозир қайси томонга қараб ҳаракатланмоқда?

— Катта раҳмат, бу мукофот бутун муҳандислик жамоамизнинг кўп йиллик меҳнати натижасидир. Саволингизга келсак: индустрия ҳозирда реактив кузатувдан превентив (олдини олувчи) ҳимояга ўтиш каби фундаментал босқичдан ўтмоқда. Бугун «edge AI» базасидаги тизимлар стандартга айланмоқда — яъни сунъий интеллект юк машинасининг борт компьютерига бевосита интеграция қилинади.

Транспорт воситаси атроф-муҳитни мустақил таҳлил қилиш, таҳдидларни сониялар ичида аниқлаш ва булутли сервердан жавоб кутмасдан қарор қабул қилиш қобилиятига эга ақлли автоном экотизимга айланади.

— Бундай сунъий интеллект технологияларини жорий этиш амалиётда ҳайдовчининг ўзи учун қандай кўринади? Сунъий интеллект қаттиққўл назоратчига айланиб қолмаяптими?

— Аксинча, алгоритмлар ҳайдовчи учун асосий ёрдамчига, ўзига хос «электрон фаришта-қўриқчи»га айланади. Юк машинаси ҳайдовчилиги касби улкан стресс ва чарчоқ билан боғлиқ. Айнан шу ерда ҳайдовчи ҳолатини мониторинг қилиш тизимлари (DSM) ва йўлдаги ёрдамнинг илғор тизимлари (ADAS) ёрдамга келади.

Кабинадаги камера шунчаки видео ёзиб қолмайди, нейрон тармоқ реал вақт режимида юз мимикасини, кўз юмиб-очиш частотасини ва бошнинг ҳолатини таҳлил қилади. Агар ҳайдовчи ухлаб қолса ёки диққатини йўқотса, тизим дарҳол кескин овозли сигнал бериб, уни микроуйқу ҳолатидан чиқаради. Шу билан бирга, ташқи датчиклар машинани «кўр зоналар»да суғурталайди.

— Йўллардаги жиноятчилик муаммоси ҳамон долзарб. «Edge AI» юкни ўғирлик ва бузиб киришдан қандай ҳимоя қилиши мумкин?

— Компьютер кўриш (computer vision) технологиялари фура атрофини қўриқлаш тизимини тубдан ўзгартирмоқда. Сунъий интеллектга эга ақлли тизим автомобил атрофига бегона шахсларнинг яқинлашишини олдиндан аниқлайди. Агар алгоритм нотаниш киши юк машинасининг орқа эшиклари олдида узоқ вақт турганини, электрон муҳрни манипуляция қилишга ёки ёнилғи бакига яқинлашишга уринганини кўрса, тизим дарҳол ҳимоя сценарийсини ишга туширади: кўзни қамаштирувчи прожектор ва сиренани ёқади ҳамда диспетчерга хавф ҳақида видео юборади.

— Бундай инновацион экотизимларни ишлаб чиқиш жиддий маблағ талаб қилади. Транспорт компаниялари бу харажатларни қандай қилиб тезда қоплаши мумкин?

— Иқтисодий самарадорлик бир нечта омиллардан ташкил топади. Биринчидан, бу — авариялар сонининг кескин камайиши. ADAS ва DSM тизимлари ҳисобига камида битта жиддий йўл-транспорт ҳодисасининг олдини олиш орқали компания бутун автопарк учун жиҳозларни ўрнатиш харажатини тўлиқ қоплайди.

Иккинчидан, бу — яширин йўқотишларнинг, яъни ёнилғини рухсатсиз ўғирлаш ҳолатларининг олдини олишдир.

Учинчидан, предиктив хизмат кўрсатиш (predictive maintenance) муҳим роль ўйнайди. Сунъий интеллект алгоритмлари автомобил телеметриясини таҳлил қилиб, техник хизмат кўрсатиш бўлимига эҳтиёт қисмни носозлик юз бермасиданоқ алмаштириш зарурлиги ҳақида сигнал беради.

Муаллиф: Сардор Камилов