Украина учун «Фаровонлик режаси» қандай?

Politico нашри Европа комиссияси томонидан 22 январь куни бўлиб ўтган саммит арафасида ЕИ аъзо давлатларига юборилган ҳужжатга таяниб, Украина учун мўлжалланган «фаровонлик режаси» деб аталувчи ЕИ ва АҚШ ўртасидаги келишув лойиҳаси тафсилотларини эълон қилди.

18 бетдан иборат ушбу лойиҳа Украинани тиклаш бўйича 10 йиллик стратегияни тавсифлайди ҳамда унинг Европа Иттифоқига «тезлаштирилган» аъзо бўлиш йўлини назарда тутади. Уч нафар европалик амалдор ва дипломатнинг айтишича, ҳужжат ЕИ давлатлари пойтахтларида бўлиб ўтган саммитда муҳокама қилинган.

Молиявий стратегия 2040 йилгача мўлжалланган. Ҳужжатда, шунингдек, лойиҳани ишга тушириш учун «100 кунлик режа» ҳам тилга олинган.

Айни пайтда лойиҳада уруш «ишончли» тарзда якунланмагунча кенг кўламли ташқи инвестицияларни жалб қилиш қийин бўлиши тан олинади. Бу эса яқин истиқболда эҳтимоли паст деб баҳоланмоқда.

«Фаровонлик режаси» аввалги «20 пунктли режа» ғояларининг давоми сифатида ишлаб чиқилган бўлиб, у ўз навбатида Доналд Трампнинг дастлабки тинчлик режаси таклифларига асосланган.

Ҳужжатда АҚШга Украинани тиклашда «етакчи роль» ажратилган. Шу билан бирга, Вашингтон донор эмас, балки стратегик иқтисодий ҳамкор, инвестор ва ишонч кафолати сифатида кўрилади.

Режага кўра, 10 йил давомида Европа Иттифоқи, АҚШ ва Халқаро валюта жамғармаси ҳамда Жаҳон банкини ўз ичига олган халқаро молиявий институтлар Украинанинг тикланишига давлат ва хусусий капитал ҳисобидан тахминан 500 миллиард доллар инвестиция киритади.

Европа комиссияси 2028 йилдан кейинги ЕИнинг етти йиллик бюджети доирасида қўшимча равишда 100 миллиард еврони бюджет қўллаб-қувватлаши ва инвестиция кафолатлари орқали йўналтиришни режалаштирмоқда. Ушбу маблағлар яна 207 миллиард евро инвестиция жалб қилишни таъминлаши керак.

АҚШ Украина тикланишида америка-украина инвестиция жамғармаси орқали иштирок этишни режалаштирмоқда. Бироқ ҳужжатда молиялаштиришнинг аниқ ҳажмлари кўрсатилмаган.

Қайд этилишича, Америка томони фойдали қазилмаларни қазиб олиш, инфратузилма, энергетика ва технология соҳаларига инвестиция киритишдан манфаатдор.

Аввалроқ Европа комиссияси раиси ЕИ ва АҚШ «фаровонлик режаси» бўйича келишувга яқин эканини билдирган эди. Ушбу режа бешта йўналишга асосланган: ишлаб чиқариш самарадорлиги, Украинани ЕИ бозорига интеграция қилиш, инвестициялар, донорлик қўллаб-қувватлаши ва ислоҳотлар.

Венгрия бош вазири Виктор Орбан мазкур лойиҳа Украина 2027 йилгача Европа Иттифоқига аъзо бўлишини назарда тутади, дея даъво қилиб, Будапешт бундай сценарийга қарши эканини билдирган. Украина Ташқи ишлар вазирлиги эса жавоб тариқасида Орбан мамлакатнинг Европа интеграциясини тўсиб қўйиш имкониятларини ортиқча баҳолаётганини маълум қилди.