Халқ орасида айрим воқеа-ҳодисалар, хатти-ҳаракатлар билан боғлиқ бўлган турли ирим-сиримлар бор. Баъзан улар сабаб одамларда иккиланиш пайдо бўлади. Уларга кўр-кўрона амал қиладиганлар ҳам йўқ эмас. Шу сабаб, бу масалага дин нуқтаи назаридан ойдинлик киритиш зарур. Комил ишонч билан айтиш мумкинки, бу иримларда мутлақо асос йўқ.
Инжиқ қайнонага баҳона тайин...
...Қайнонасининг бақир-чақиридан кир юваётган ёш келинчак чўчиб тушди. Аввалига эътибор бермади, бироқ қайнонасининг Ичиқоралигингни аллақачон билгандим, сен шум ниятнинг. Эҳ, соддагина болам-а, шу жодугаргаям кўнгил қўясанми, қиз қуриганмиди сенгинага деган гапларини эшитиб, қандай айб иш қилганини билмай ҳайрон бўлди.
Гуноҳим нима, ойижон? деди у йиғламсираб.
Гуноҳим нима эмиш, чоршанба куни кир ювиш гуноҳлигини билмайсанми, сен ношуд?! Онанг чоршанбада кир ювган аёлнинг эри ўлишини, мушкулкушод ўқиладиган кунда мағзава тўкиш куфрлигини ўргатмаганми сенга? Сен келиб, уйимдан хайр-барака кетди, энди боламдан ҳам айрилайми?...
Ситоранинг онаси уйда кир-чир тўпланиб турса, барака қочади, дерди. Лекин чоршанбада кир ювиб бўлмаслиги ҳақида сира гапирмаганди. Ростдан ҳам, чоршанба куни кир ювган аёл бева қоладими? Бу ҳақда ўйларкан, Ситоранинг қалби ўртаниб кетди. Аллоҳ асрасин, тавба қилдим , дея пичирлади лаблари титраб. Шундай бўлса, ростдан ҳам нега онаси унга бу ҳақда уқтирмади, ўзи ҳам билмайдими ёки унутдими? Балки бу ўғли танлаган келинни сира хушламайдиган инжиқ қайнонанинг жанжал чиқариш учун излаб топган навбатдаги баҳонасидир.
Ситора нима қилишга ҳайрон эди, тоғорадаги кирларини тезда чайиб илдию, қолганларини бошқа куни ювиш учун йиғиштириб қўйди. Лекин миясида чарх ураётган тизгинсиз ўй-хаёлларни йиғиштира олмади, кўнглидаги хижиллик сабабми, бошига оғриқ турди...
Эшикдан чиқиб, ортга қайтманг...
Ишга отланган Меҳринисо дарвозадан чиққанида қўл телефонини унутганини пайқади ва ортга қайтди. Бошқа нарса эсимдан чиқса, асло йўлдан қайтмас эдим, телефонимни унутганим ёмон бўлди-да, ортимга юрдим, энди бугун ишим орқага кетади, эссиз деган хаёлга борди у. Бу фикр ўз-ўзидан қизнинг кайфиятига таъсир қилди, тушкунликка туша бошлади. Боз устига, у қўл кўтарган таксилар тўхтамай ўтаверди. Чунки машиналарнинг ҳаммаси тўла, бўш жой йўқ эди, бошқа пайт бўлганида Меҳринисо буни ҳафтанинг биринчи кунида қишлоқдан шаҳарга қайтувчи йўловчиларнинг кўплиги билан изоҳларди, аммо ҳозир энди кун бўйи шунақа бўлади , деган хулосага келди.
Меҳринисо ишхонага етиб келганида ҳам бугун ишим юришмайди , деган хаёлдан қутула олмади. Шу куни ростдан ҳам унга бирмунча қийин бўлди. Аввалига тўсатдан электр токи узилиши натижасида анча вақтдан буён тайёрлаётган лойиҳаси ҳавога учди. Бу компьютеридаги сохранит тугмасини босмагани сабабли рўй берганини билса-да, қиз тушмагур ҳаммасини эрталабки ортга қайтишнинг натижасига йўйди...
Сешанбада тирноқ олинмайди...
Сени огоҳлантирганимга неча кун бўлди? Нега тирноқларингни шу пайтгача олмадинг?
Устозининг танбеҳидан уялган Шерали қўлларини қаерга яширишни билмай каловланди. Ҳар якшанба куни уни ювинтириб, тирноқларини олиб қўядиган онаси касалхонадалиги боис Шерали душанба куни мактабга шу аҳволда келганди. 1-синфда ўқимайдими, у янги ўрганаётган ҳарфни ёзишга анча қийналди. Устози қўлларидан тутиб, ёзишни ўргатар экан, ўқувчисининг ўсган тирноқларига кўзи тушдию, уйга борибоқ уларни олиши лозимлигини, бундай юриш саломатликка зарарлигини таъкидлади. Шерали уйга қайтгач, бувисидан тирноқларини олиб қўйишни сўради.
Кун оғиб, сешанба кирди энди, сешанба ва чоршанба кунлари тирноқ олиб бўлмайди, бундай қилган одам туҳматга қолади. Чоршанба куни тушдан кейин, пайшанба кирганида оламиз тирноғингни, деди бувиси.
Шерали ўқитувчим ўсган тирноқ билан юриш соғлик учун зарарли, тозаликка риоя қилиш керак , деди деса-да, бувиси унга қулоқ солмади. Мактабга кетиш олдидан қўлларини совунлаб ювган бўлса-да, бола тирноқлари кўкариб турганидан хижолат бўлиб, дарс давомида бармоқларини бекитишга уринди. Ўқитувчиси иккинчи марта дакки берганда эса бувисининг гапларини айтдию, синфдошлари олдида изза бўлди...
Хайрли ишлар кечиктирилмайди
Халқ орасида юқоридаги каби мисолларга ўхшаш ирим-сиримлар кўп учрайди. Аслида эса уларнинг бари асоссиз, динимизда ҳам бу таъкидланган. Жумладан, шариатда тирноқ олиш учун махсус белгилаб қўйилган кун ва вақт йўқ. Тирноқ ўсган экан, қайси кун ва қайси вақт бўлишидан қатъи назар, олиш лозим. Халифа Хорун ар-Рашид имом Абу Юсуфдан: Кечаси тирноқ олса бўладими? деб сўраганларида: Бўлади , дея жавоб берганлар. Халифа далил сўраганида, Абу Юсуф: Хайрли ишлар кечиктирилмайди , деган асосли жавобни берганлар.
Қарғанинг қағиллаганини эшитиб йўлидан қайтган кимса, мушук ёки товушқон (қуён) йўлидан кесиб ўтганда йўлидан қолган киши ҳам куфрга кетган, деб ҳисобланади. Аслида мусулмон киши ҳар бир иш Аллоҳ таоло иродаси билан бўлишига иймон келтиради. Шу сабабли юқоридаги каби ҳолатларни бахтсизликдан огоҳлантириш тарзида қабул этиш мутлақо мумкин эмас. Бу исломий эътиқодга асло тўғри келмайди. Расулуллоҳ (с.а.в.): Касаллик юқмайди (ҳеч қайси касаллик Аллоҳнинг иродасисиз ўзича юқмайди), ирим-сирим бемаънилик, бойқуш бахтсизлик келтирмайди ва сафар ойи бехосият эмас , деганлар.
Худди шунингдек, сана ва кунларнинг ҳам бахтсиз ёки бахтлиси бўлмайди. Аллоҳнинг барча кунлари бир хил. Ҳар бир кунимизни мазмунли ва муносиб ўтказиш эса ўзимизнинг қўлимизда. Аллақандай иримлар ҳеч нимани белгиламайди. Муҳими, эгри ва номувофиқ йўллардан қайтиб, кундалик турмуш тарзимизни чиройли ва фаровон ташкил қилишимиз лозим. Шундагина кечираётган кунларимизнинг ҳаммаси ҳам гўзал ва барокатли бўлади.
Ирим-сиримларга кўпроқ аёллар ишонишади, дейди Кармана тумани бош отинойиси Фотима Мирзаева. Жанозадан кейин майит учун қирқ , эллик икки каби кераксиз маъракаларни ўтказиш ҳам шунинг натижаси. Шу боис аҳоли билан мулоқотларда уларга, айниқса, аёлларга бундай маросимларни ўтказиш бидъат эканини тушунтиряпмиз.
Психология фани ҳам иримларга ишонишни қоралайди. Чунки инсонни бошқаришда онгнинг роли катта. Бугун олдимдан қора мушук ўтди ёки йўлга чиққанимда ортимга қайтишга мажбур бўлдим, энди ишим юришмайди , деган фикрга боришнинг ўзиёқ инсонни фаолликдан чекинишига асос бўлади. Демак, ирим-сиримларга ишониш билимсизлик оқибатидир. Диний таълимотдан бохабар, психологияни ўрганган киши ҳеч қачон уларга амал қилмайди. Зотан, бу жоҳиллик аломатидир.
Manba: mahalladosh.uz
