Nima uchun Qozog‘iston va O‘zbekiston Rossiyadan gaz sotib olmoqda?

O‘zbekiston va Qozog‘iston ilgari tabiiy gaz eksport qilgan davlatlar bo‘lgan bo‘lsa, bugun Rossiyadan gaz import qilish hajmini jadal oshirmoqda. Yetkazib berish ishlari sovet davridan qolgan «O‘rta Osiyo — Markaz» gaz quvuri orqali teskari yo‘nalishda amalga oshirilmoqda.

2026 yilda Qozog‘iston «Gazprom»dan gaz xaridini qariyb 11 milliard kub metrgacha oshirishni, O‘zbekiston esa 10 milliard kub metrdan ortiq gaz sotib olishni rejalashtirmoqda. Natijada Rossiyaning ushbu davlatlar va Qirg‘izistonga gaz eksporti umumiy hajmi qariyb 70 foizga oshdi.

Gaz taqchilligining asosiy sabablari

Gaz tanqisligining asosiy sabablari sifatida eski konlarda zaxiralarning kamayishi, infratuzilmadagi avariyalar va investisiyalar yetishmasligi sharoitida ichki iste’molning o‘sishi ko‘rsatilmoqda. Bunga boshqaruvdagi samarasizlik ham ta’sir qilgan.

O‘zbekistonda gaz qazib olish hajmi bir necha yil davomida ketma-ket pasaydi. Bu Toshkentni 2023 yil oxirlaridayoq gaz bo‘yicha sof importyorga aylanishga majbur qildi. Shuningdek, mamlakat maishiy sektorni elektr energiyasiga o‘tkazishni rejalashtirmoqda.

Qozog‘istonda esa xom gaz qazib olishning umumiy hajmi o‘sganiga qaramay, iste’molchilarga yetkazib berish mumkin bo‘lgan tovar gazi miqdori cheklangan. Mamlakat hududining kattaligi ham muhim omil hisoblanadi: g‘arbiy hududlardan shimol va sharqqa minglab kilometr yangi quvurlar qurish o‘rniga Rossiya gazini yetkazib berish iqtisodiy jihatdan foydaliroq bo‘lishi mumkin.

Rossiya nima uchun Markaziy Osiyoga e’tibor qaratmoqda?

Ukrainaga qarshi urush tufayli Yevropa bozorining katta qismini yo‘qotgan «Gazprom» o‘z faoliyatini Markaziy Osiyoga yo‘naltirmoqda.

Ekspertlarning ta’kidlashicha, Moskva uchun bu bo‘sh qolgan gaz quvvatlaridan foydalanish va mintaqadagi mavqeini mustahkamlash imkonidir. Kelajakda Markaziy Osiyo gazni Xitoy, Pokiston va Hindistonga yetkazish uchun tranzit yo‘lagiga aylanishi ham mumkin.

Rossiya 2022 yil oxirida taklif qilgan uch tomonlama «gaz ittifoqi» rasman tashkil etilmagan bo‘lsa-da, hamkorlik yirik shartnomalar orqali amalda davom etmoqda.

O‘zbekiston va Qozog‘iston qanday choralar ko‘rmoqda?

Ikki davlat ham gaz taqchilligining oqibatlarini yumshatishga harakat qilmoqda.

• O‘zbekiston tariflarni oshirmoqda va gaz iste’molini qisqartirish choralarini ko‘rmoqda.

• Qozog‘iston yangi gazni qayta ishlash zavodlarini qurish va ichki infratuzilmani rivojlantirishni rejalashtirmoqda.

Har ikki mamlakat uchun asosiy vazifa — gaz yetkazib berishdagi logistik qulayliklardan foydalanish bilan birga, uzoq muddatli energetik qaramlik xavfini ham hisobga olishdir.