Kalashnikov avtomati : qashshoqlik va urush voyaga yetmaganlarni frontga yetaklamoqda

17 yoshli jangchi hukumatni qo‘llab-quvvatlovchi kuchlar safida qishlog‘ini himoya qilish uchun jangga qo‘shilganini aytdi. Huquqni himoya qilish tashkilotlari esa bolalarni mafkuraviy ruhda tarbiyalash va ularni harbiy harakatlarga jalb etish holatlaridan ogohlantirmoqda.

Yamandagi qurolli mojaro yanada keskinlashar ekan, voyaga yetmaganlarning janglarda ishtirok etishi muammosi qayta kun tartibiga chiqdi. Urushda qatnashuvchi tomonlar bir-birini bolalarni harbiy xizmatga jalb qilish va frontga yuborishda ayblamoqda.

17 yoshli Ibrohim allaqachon Kalashnikov avtomati bilan muomala qilishni biladi. U Yaman hukumati qo‘shinlari safida rasman xizmat qilmasligini, ammo akasi va qarindoshlari bilan birga janglarda qatnashishini aytdi.

«Husiylar qishlog‘imizga yaqinlashganida, ko‘pchilik aholi ularga qarshilik ko‘rsatish uchun shaxsiy qurollarini oldi. Men ham ular qatorida edim», — dedi Ibrohim Middle East Eye nashriga.

U otasining miltig‘ini olib, hukumat kuchlarini qo‘llab-quvvatlovchi mahalliy qarshilik guruhlariga qo‘shilganini aytdi.

Ibrohim harbiy sohada karyera qilishni rejalashtirmayotganini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, qishloqni husiylardan qaytarib olgach, janglarni to‘xtatib, avtomobil muhandisi bo‘lish uchun o‘qishni davom ettirmoqchi.

BMT: bolalar harbiy harakatlarda ham ishtirok etmoqda

BMT Bosh kotibining 2025 yil mart oyida e’lon qilingan bolalar va qurolli mojarolarga oid hisobotida 2021–2023 yillarda Yamanda bolalarni harbiy xizmatga jalb qilish va ulardan foydalanish bilan bog‘liq 564 ta holat qayd etilgan.

Ularning 345 tasi husiylar, 210 tasi esa Yaman qurolli kuchlari va ularga aloqador qurolli guruhlar hissasiga to‘g‘ri kelgan. Qolgan holatlar noma’lum shaxslar va Yamandagi «Islom davlati» tashkilotiga nisbat berilgan.

BMT ma’lumotlariga ko‘ra, jalb etilgan bolalarning yoshi 8 dan 17 yoshgacha bo‘lgan. Tashkilot 293 nafar bolaning janglarda ishtirok etganini tasdiqlagan. Yana 187 nafar bola harbiy nazorat-o‘tkazish punktlarida qorovullik qilish, ma’lumot yetkazish va haydovchilik kabi yordamchi vazifalarda ishlatilgan. Janglarda qatnashganlarning 27 nafari 15 yoshga ham to‘lmagan.

Qashshoqlik bolalarni qurolli guruhlarga yetaklamoqda

Yamandagi SAM huquq va erkinliklar tashkiloti 2014 yildan 2023 yil fevral oyigacha 11 310 nafar bolaning harbiy xizmatga jalb qilinganini hujjatlashtirgan. Ularning 6 269 nafari 8–11 yoshli bolalar bo‘lgan.

Tashkilot rahbari Tavfiq al-Humaydiyning ta’kidlashicha, ko‘p yillik urush tufayli yuzaga kelgan iqtisodiy inqiroz qurolli guruhlarga bolalar va ularning oilalaridan foydalanish imkonini bermoqda.

«Oila daromadidan ayrilsa, boquvchi maosh olmay qo‘ysa va bola maktabni tashlashga majbur bo‘lsa, qurolli guruh taklif qilayotgan ozgina pul, oziq-ovqat yoki nafaqa tanlov emas, balki tirik qolish masalasiga aylanadi», — dedi u.

Biroq al-Humaydiy bolalarni harbiy xizmatga jalb etishni faqat qashshoqlik bilan izohlash noto‘g‘ri ekanini ta’kidladi. Uning fikricha, mafkuraviy targ‘ibot, maktablar va yozgi oromgohlardan foydalanish, ijtimoiy va qabilaviy bosim, qurolga ega bo‘lish istagi, pul va mavqe va’dalari, ta’limning uzilishi hamda to‘g‘ridan-to‘g‘ri majburlash ham muhim omillar hisoblanadi.

Mafkuraviy targ‘ibot va pul va’dalaridan foydalanish

Al Jazeera English nashrining o‘tgan oyda e’lon qilingan hisobotida husiylar nazoratidagi hududlarda bolalarga shaxsiy Kalashnikov avtomati, bir oylik harbiy tayyorgarlik va oyiga 50 ming Yaman riyoli — taxminan 94 dollar miqdorida pul va’da qilinib, ular frontga jalb etilgani haqida ma’lumot berilgan.

Huquq himoyachilari husiylar tashkil etadigan yozgi oromgohlarda minglab bolalar harbiy tayyorgarlikdan o‘tkazilishi va mazhabiy mazmundagi targ‘ibotga duchor bo‘lishidan ham xavotir bildirmoqda.

Shu bilan birga, bolalarni harbiy harakatlarga jalb etish faqat husiylar nazoratidagi hududlarga xos emas. BMT ma’lumotlariga ko‘ra, bunday holatlar hukumat kuchlari va ular bilan hamkorlik qiluvchi qurolli tuzilmalar orasida ham qayd etilgan. Biroq bu holatlar ancha kam bo‘lib, odatda majburlash bilan bog‘liq emas.

Gumanitar inqiroz vaziyatni og‘irlashtirmoqda

BMTning Gumanitar masalalarni muvofiqlashtirish boshqarmasi (OCHA) hisob-kitoblariga ko‘ra, 2026 yilda Yamanda 22 milliondan ortiq kishi shoshilinch gumanitar yordam va himoyaga muhtoj. Mamlakat ichida majburan ko‘chirilganlar soni esa 5,2 million kishini tashkil etadi.

Qayta avj olgan janglar qurolli guruhlar uchun bolalarni mojaroga jalb qilish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Bu rasmiy harbiy xizmatga qabul qilish, mahalliy qurolli tuzilmalarga qo‘shilish, oilaviy bosim yoki iqtisodiy nochorlik orqali amalga oshishi mumkin.

BMT ta’rifiga ko‘ra, bolalarni harbiy xizmatga jalb qilish faqat rasmiy ro‘yxatdan o‘tkazish bilan cheklanmaydi. U janglarda ishtirok etish bilan bir qatorda, harbiy maqsadlardagi yordamchi vazifalarni bajarishni ham qamrab oladi.

Ibrohim esa o‘zini rasmiy harbiy xizmatchi deb hisoblamasligiga qaramay, qo‘lida qurol bilan hukumat kuchlari yonida jang qilayotganini aytmoqda. Uning ta’kidlashicha, asosiy maqsadi — qishlog‘ini husiylardan qaytarib olish.