Калашников автомати : қашшоқлик ва уруш вояга етмаганларни фронтга етакламоқда

17 ёшли жангчи ҳукуматни қўллаб-қувватловчи кучлар сафида қишлоғини ҳимоя қилиш учун жангга қўшилганини айтди. Ҳуқуқни ҳимоя қилиш ташкилотлари эса болаларни мафкуравий руҳда тарбиялаш ва уларни ҳарбий ҳаракатларга жалб этиш ҳолатларидан огоҳлантирмоқда.

Ямандаги қуролли можаро янада кескинлашар экан, вояга етмаганларнинг жангларда иштирок этиши муаммоси қайта кун тартибига чиқди. Урушда қатнашувчи томонлар бир-бирини болаларни ҳарбий хизматга жалб қилиш ва фронтга юборишда айбламоқда.

17 ёшли Иброҳим аллақачон Калашников автомати билан муомала қилишни билади. У Яман ҳукумати қўшинлари сафида расман хизмат қилмаслигини, аммо акаси ва қариндошлари билан бирга жангларда қатнашишини айтди.

«Ҳусийлар қишлоғимизга яқинлашганида, кўпчилик аҳоли уларга қаршилик кўрсатиш учун шахсий қуролларини олди. Мен ҳам улар қаторида эдим», — деди Иброҳим Middle East Eye нашрига.

У отасининг милтиғини олиб, ҳукумат кучларини қўллаб-қувватловчи маҳаллий қаршилик гуруҳларига қўшилганини айтди.

Иброҳим ҳарбий соҳада карьера қилишни режалаштирмаётганини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, қишлоқни ҳусийлардан қайтариб олгач, жангларни тўхтатиб, автомобиль муҳандиси бўлиш учун ўқишни давом эттирмоқчи.

БМТ: болалар ҳарбий ҳаракатларда ҳам иштирок этмоқда

БМТ Бош котибининг 2025 йил март ойида эълон қилинган болалар ва қуролли можароларга оид ҳисоботида 2021–2023 йилларда Яманда болаларни ҳарбий хизматга жалб қилиш ва улардан фойдаланиш билан боғлиқ 564 та ҳолат қайд этилган.

Уларнинг 345 таси ҳусийлар, 210 таси эса Яман қуролли кучлари ва уларга алоқадор қуролли гуруҳлар ҳиссасига тўғри келган. Қолган ҳолатлар номаълум шахслар ва Ямандаги «Ислом давлати» ташкилотига нисбат берилган.

БМТ маълумотларига кўра, жалб этилган болаларнинг ёши 8 дан 17 ёшгача бўлган. Ташкилот 293 нафар боланинг жангларда иштирок этганини тасдиқлаган. Яна 187 нафар бола ҳарбий назорат-ўтказиш пунктларида қоровуллик қилиш, маълумот етказиш ва ҳайдовчилик каби ёрдамчи вазифаларда ишлатилган. Жангларда қатнашганларнинг 27 нафари 15 ёшга ҳам тўлмаган.

Қашшоқлик болаларни қуролли гуруҳларга етакламоқда

Ямандаги SAM ҳуқуқ ва эркинликлар ташкилоти 2014 йилдан 2023 йил февраль ойигача 11 310 нафар боланинг ҳарбий хизматга жалб қилинганини ҳужжатлаштирган. Уларнинг 6 269 нафари 8–11 ёшли болалар бўлган.

Ташкилот раҳбари Тавфиқ ал-Ҳумайдийнинг таъкидлашича, кўп йиллик уруш туфайли юзага келган иқтисодий инқироз қуролли гуруҳларга болалар ва уларнинг оилаларидан фойдаланиш имконини бермоқда.

«Оила даромадидан айрилса, боқувчи маош олмай қўйса ва бола мактабни ташлашга мажбур бўлса, қуролли гуруҳ таклиф қилаётган озгина пул, озиқ-овқат ёки нафақа танлов эмас, балки тирик қолиш масаласига айланади», — деди у.

Бироқ ал-Ҳумайдий болаларни ҳарбий хизматга жалб этишни фақат қашшоқлик билан изоҳлаш нотўғри эканини таъкидлади. Унинг фикрича, мафкуравий тарғибот, мактаблар ва ёзги оромгоҳлардан фойдаланиш, ижтимоий ва қабилавий босим, қуролга эга бўлиш истаги, пул ва мавқе ваъдалари, таълимнинг узилиши ҳамда тўғридан-тўғри мажбурлаш ҳам муҳим омиллар ҳисобланади.

Мафкуравий тарғибот ва пул ваъдаларидан фойдаланиш

Al Jazeera English нашрининг ўтган ойда эълон қилинган ҳисоботида ҳусийлар назоратидаги ҳудудларда болаларга шахсий Калашников автомати, бир ойлик ҳарбий тайёргарлик ва ойига 50 минг Яман риёли — тахминан 94 доллар миқдорида пул ваъда қилиниб, улар фронтга жалб этилгани ҳақида маълумот берилган.

Ҳуқуқ ҳимоячилари ҳусийлар ташкил этадиган ёзги оромгоҳларда минглаб болалар ҳарбий тайёргарликдан ўтказилиши ва мазҳабий мазмундаги тарғиботга дучор бўлишидан ҳам хавотир билдирмоқда.

Шу билан бирга, болаларни ҳарбий ҳаракатларга жалб этиш фақат ҳусийлар назоратидаги ҳудудларга хос эмас. БМТ маълумотларига кўра, бундай ҳолатлар ҳукумат кучлари ва улар билан ҳамкорлик қилувчи қуролли тузилмалар орасида ҳам қайд этилган. Бироқ бу ҳолатлар анча кам бўлиб, одатда мажбурлаш билан боғлиқ эмас.

Гуманитар инқироз вазиятни оғирлаштирмоқда

БМТнинг Гуманитар масалаларни мувофиқлаштириш бошқармаси (OCHA) ҳисоб-китобларига кўра, 2026 йилда Яманда 22 миллиондан ортиқ киши шошилинч гуманитар ёрдам ва ҳимояга муҳтож. Мамлакат ичида мажбуран кўчирилганлар сони эса 5,2 миллион кишини ташкил этади.

Қайта авж олган жанглар қуролли гуруҳлар учун болаларни можарога жалб қилиш имкониятларини кенгайтирмоқда. Бу расмий ҳарбий хизматга қабул қилиш, маҳаллий қуролли тузилмаларга қўшилиш, оилавий босим ёки иқтисодий ночорлик орқали амалга ошиши мумкин.

БМТ таърифига кўра, болаларни ҳарбий хизматга жалб қилиш фақат расмий рўйхатдан ўтказиш билан чекланмайди. У жангларда иштирок этиш билан бир қаторда, ҳарбий мақсадлардаги ёрдамчи вазифаларни бажаришни ҳам қамраб олади.

Иброҳим эса ўзини расмий ҳарбий хизматчи деб ҳисобламаслигига қарамай, қўлида қурол билан ҳукумат кучлари ёнида жанг қилаётганини айтмоқда. Унинг таъкидлашича, асосий мақсади — қишлоғини ҳусийлардан қайтариб олиш.