Eron aviakompaniyalariga qarshi sanksiyalar kuchga kirdimi?

8 sentyabr kuni AQSh Moliya vazirligi Eron aviasiya sektoriga qarshi yangi sanksiyalar e’lon qildi. 27 ta Eron aviakompaniyasi sanksiya ro‘yxatiga kiritildi. Vashington ulardan ayrimlari qurol-yarog‘, harbiylar va sanksiyalarni chetlab o‘tish uchun foydalanilganini bildirmoqda. Shu bilan birga, Eron aviakompaniyalariga xizmat ko‘rsatadigan xorijiy kompaniyalar ham sanksiya xavfi ostiga qo‘yildi.

Asosiy bosqich 23 sentyabrdan boshlandi. AQShning pozisiyasiga ko‘ra, Eron aviakompaniyalariga yoqilg‘i quyish, aeroport xizmati ko‘rsatish, bilet sotish yoki boshqa xizmatlarni ko‘rsatadigan xorijiy kompaniyalar AQShning moliyaviy tizimidan uzilishi mumkin. Ya’ni Vashington Eron samolyotlarini o‘z hududida emas, ularga xorijda xizmat ko‘rsatishni qiyinlashtirish orqali xalqaro parvozlarini cheklamoqda.

Hozirgacha eng aniq cheklov qo‘ygan davlatlar:

🇬🇪 Gruziya — Eron reyslarini to‘xtatdi.
🇦🇿 Ozarbayjon — Eron aviakompaniyalari parvozlarini to‘xtatdi.
🇮🇶 Iroq — 23 sentyabrdan Bag‘dod aeroportini Eron aviakompaniyalari uchun yopdi, ammo Najaf orqali reyslar davom etgan.
🇴🇲 Ummon — Masqat aeroporti Eron reyslarini qabul qilishni to‘xtatdi.

Qatar yo‘nalishida ham reyslar to‘xtagan, ammo buni to‘liq «Qatar havo hududi Eron uchun yopildi» deb atash to‘g‘ri emas. Ayrim reyslar urush va xavfsizlik sabablari bilan avvalroq ham to‘xtatilgan. Shu bilan birga, Xitoy Eronga qarshi AQSh sanksiyalarini noqonuniy deb atagan va Eron aviakompaniyalari Xitoyga reyslarni davom ettirgan. 23 sentyabrda Mahan Air samolyotining Guanchjouga qo‘ngani ham qayd etilgan. Turkiya yo‘nalishlari esa to‘liq yopilgan emas, ammo Turkish Airlines Eronga reyslarni kamida 2027 yil martgacha to‘xtatgani xabar qilindi.

Endi nima bo‘ladi?

Eronning xalqaro aviasiyasi yanada qisqarishi mumkin. Samolyot uchun faqat havo hududi emas, balki yoqilg‘i, texnik xizmat, aeroport xizmati, ehtiyot qismlar va bilet tizimi kerak. Agar xorijiy kompaniyalar AQSh sanksiyalaridan qo‘rqib xizmat ko‘rsatmasa, Eron aviakompaniyalarining xalqaro parvozlari keskin kamayadi. Hozirning o‘zida yo‘lovchilarning bir qismi Turkiya va Armaniston orqali quruqlikdan chiqishga o‘tmoqda. Shu bilan birga, Xitoy kabi davlatlar Eron bilan aviaqatnovni saqlab qolsa, Eronning tashqi avialoqasi butunlay uzilib qolmaydi.