7 sentyabr: bugun tarixda qanday muhim voqealar yuz bergan?

7 sentyabr — kalendardagi oddiy sana emas. Bu kun jahon tarixidagi yirik jang, bir davlatning mustaqillik ramzi, butun bir hayvon turining yo‘qolishi va O‘zbekiston moliya tizimi tarixidagi muhim qaror bilan bog‘liq.

Bugun, 7 sentyabr, dushanba, dunyoda Toza havo kuni sifatida nishonlanadi. Ayni sanada Braziliya Mustaqillik kunini nishonlaydi. Tarixda esa 1812 yilgi Borodino jangi, 1936 yilda so‘nggi xaltali bo‘rining o‘limi va 1991 yilda O‘zbekiston Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy bankining tashkil etilishi kabi voqealar sodir bo‘lgan.

1. 7 sentyabr — Moviy osmon uchun xalqaro toza havo kuni
BMT 7 sentyabrni Moviy osmon uchun xalqaro toza havo kuni deb belgilagan. Bu sana 2020 yildan boshlab nishonlanadi.

Kunning asosiy maqsadi — havo ifloslanishi muammosiga e’tibor qaratish va toza havoni ta’minlash bo‘yicha xalqaro hamkorlikni kuchaytirish.

BMT ma’lumotlariga ko‘ra, havo ifloslanishi inson salomatligi uchun eng jiddiy ekologik xavflardan biri bo‘lib, iqlim o‘zgarishi bilan ham uzviy bog‘liq.

Toza havo — faqat ekologik masala emas, balki inson salomatligi va hayot sifati masalasidir.

2026 yilgi BMT murojaatida ham havo ifloslanishining inson salomatligi va iqtisodiyotga jiddiy ta’siri ta’kidlangan.

2. Braziliya aynan shu kuni mustaqillikka erishgan
7 sentyabr Braziliya uchun milliy bayram — Mustaqillik kuni.

1822 yil 7 sentyabrda Pedru I Portugaliyadan siyosiy ajralishni e’lon qildi. Bu voqea Braziliya tarixida «Ipiranga hayqirig‘i» nomi bilan mashhur. Braziliya milliy kutubxonasi ham 7 sentyabr 1822 yilni mamlakat mustaqilligining asosiy sanasi sifatida qayd etadi.

Shu tariqa 7 sentyabr Braziliya tarixida yangi davlatchilik davrining ramziga aylangan.

3. 1812 yil — Borodino jangi bo‘lib o‘tdi
Bundan 214 yil avval, 1812 yil 7 sentyabrda Napoleon Bonapartning Fransiya armiyasi va Rossiya armiyasi o‘rtasida Borodino jangi bo‘lib o‘tdi.

Jang Moskva yaqinidagi Borodino qishlog‘i atrofida kechgan va Napoleonning Rossiyaga yurishidagi eng yirik to‘qnashuvlardan biri bo‘lgan. Borodino jangi muzeyi ma’lumotida ham jang sanasi 1812 yil 7 sentyabr sifatida ko‘rsatilgan.

Tarixchilar bu jang natijasini turlicha baholaydi: har ikki tomon ham katta yo‘qotishlarga uchragan, Rossiya armiyasi keyinchalik chekingan bo‘lsa-da, Napoleon kutgan hal qiluvchi natijaga erisha olmagan.

Shuning uchun Borodino nafaqat harbiy tarixda, balki Napoleonning Rossiya yurishi taqdirida ham muhim burilish nuqtalaridan biri sifatida qaraladi.

4. 1936 yil — so‘nggi xaltali bo‘ri vafot etdi
7 sentyabr tabiat tarixi uchun ham og‘ir sana.

1936 yilning shu kuni Tasmaniyaning Xobart shahridagi Bomaris hayvonot bog‘ida ma’lum bo‘lgan so‘nggi xaltali bo‘ri — tilasin vafot etdi.

Tilasin «Tasmaniya yo‘lbarsi» nomi bilan ham tanilgan. U yo‘lbars emas, balki xaltali sutemizuvchi hayvon bo‘lgan.

Uning yo‘qolib ketishiga bir nechta omillar ta’sir qilgan:

ov va ta’qib;

yashash muhitining buzilishi;

inson faoliyati;

boshqa ekologik omillar;

ayrim kasalliklar.

Tur 1986 yilda rasman qirilib ketgan deb e’lon qilingan.

Qizig‘i, so‘nggi tilasinning o‘limi 7 sentyabrni Avstraliyada yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlarga e’tibor qaratish kuni sifatida eslashga sabab bo‘lgan.

5. 1947 yil — Moskva 800 yilligini nishonladi
1947 yil 7 sentyabrda Moskva shahrining 800 yilligi keng nishonlangan.

Bu sanaga bag‘ishlangan tadbirlar poytaxtning turli joylarida o‘tkazilgan. Moskva arxivida saqlanayotgan fotosuratlar 1947 yil 7 sentyabrda shaharda yubiley munosabati bilan paradlar va ommaviy tadbirlar bo‘lganini ko‘rsatadi.

Shu kuni Moskva Kremli ustida ham katta bayram salyuti o‘tkazilgan.

6. 1991 yil — O‘zbekiston moliya tizimida muhim qadam
1991 yil 7 sentyabr O‘zbekiston iqtisodiy tarixi uchun ham muhim sana hisoblanadi.

Shu kuni Prezident farmoni bilan O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki tashkil etilgan. Hujjatda bankni tashkil etishdan maqsad mamlakatning tashqi iqtisodiy aloqalariga xizmat ko‘rsatish va ularning samaradorligini oshirish ekani belgilangan.

Bu qaror O‘zbekiston mustaqil iqtisodiy siyosatini shakllantirish jarayonida qabul qilingan muhim qadamlardan biri edi.

Bugungi sana nimasi bilan esda qoladi?
7 sentyabrni birgina voqea bilan bog‘lab bo‘lmaydi.

1822 - Braziliya mustaqilligining asosiy tarixi boshlangan

1812 - Borodino jangi bo‘lib o‘tgan

1936 - So‘nggi ma’lum tilasin vafot etgan

1947 - Moskva 800 yilligini nishonlagan

1991 - O‘zbekiston Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki tashkil etilgan

2020 - 7 sentyabr BMT tomonidan Toza havo kuni sifatida nishonlana boshlangan

Eng muhim xulosa

7 sentyabr tarixning turli yo‘nalishlarini bir nuqtada birlashtiradi: davlatchilik, urush va tinchlik, tabiatni asrash, iqtisodiy mustaqillik hamda inson salomatligi.

Bugungi sana bizga yana bir haqiqatni eslatadi: tarix faqat o‘tmishda qolgan voqealar ro‘yxati emas. U bugungi qarorlarimizga ham ta’sir qiladi.

Borodino — urush oqibatlarini, Braziliya mustaqilligi — davlatchilik ahamiyatini, tilasin taqdiri — tabiatni asrash zaruratini, Toza havo kuni esa kelajak avlod uchun sog‘lom muhit qoldirish mas’uliyatini eslatib turadi.